مختلف است ؛ برخى دلالت بر نزول آن در شب قدر دارد و برخى بر نزول در شب اوّل ماه رمضان و برخى در شب يا روز مبعث . و مرحوم صدوق ميان روايات جمع كرده كه مرحوم مجلسى نيز آن را تأييد نموده و آن طبق دلالت عبارت صدوق اين است كه مجموع قرآن ، ابتدا در شب قدر ، از لوح محفوظ در آسمان چهارهم به بيت المعمور نازل گشته و اين نزول ، محتمل است مدّتها پيش از بعثت پيامبر باشد و سپس در سيزده سال پيش از بعثت ، در بيست و هفت رجب - كه مبعث است - نزول تدريجى شروع شده و سورهء قلم يا فاتحة الكتاب ، از آسمان چهارم نازل گشته و پس از بيست و سه ( يعنى اوّل نخستين رمضان بعد از مبعث ) ، مجموع آن بر قلب پيامبر اسلام نازل شده است ، به منظور آن كه خود آن حضرت بداند و عمل كند ، نه براى ابلاغ به غير و پس از آن ، هر يك از آيات و سور ، به تدريج تا آخر عمر به آن حضرت نازل مىشده ، به نام آسمان چهارم و به منظور ابلاغ بوده و گويى جبرئيل مىگفته كه اين آيات يا اين سور را كه خود سابقهء علم آن را دارى ، به مردم ابلاغ نما !
و في خبر : قال المفضّل بن عمر للصادق عليه السلام :
و كيف ظهر الوحي في ثلاث و عشرين سنة ؟ قال : نعم يا مفضّل ، أعطاه اللَّه القرآن في شهر رمضان و كان لا يبلّغه إلّافي وقت استحقاق الخطاب ، و لا يؤدّيه إلّافي وقت أمر و نهي ، فهبط جبرئيل عليه السلام بالوحي فبلغ ما يؤمر به و قوله :
« لَاتُحَرّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ » . « 1 »
فقال المفضّل : أشهد أنّكم من علم اللَّه علمتم ، و بقدرته قدرتم و بحكمه نطقتم ، و بأمره تعملون .
« 2 »
هامش
( 1 ) . سورهء قيامت ، آيهء 16 .
( 2 ) . در خبر آمده كه مفضل بن عمر از امام صادق عليه السلام پرسيد : 23 سال وحى چگونه رخ داد ؟ فرمود : اى مفضل ! در ماه رمضان خدا به پيغمبر قرآن را داد . فقط وقتى كه شايستهء خطاب بود ، به دو وحى ابلاغ كرد و رسول خدا فقط در وقت امر و نهى ، آن را به مردم مىفرمود . جبرئيل وحى مىآورد و رسول اللَّه آنچه را مأمور شده بود ، ابلاغ مىكرد . آيه مىفرمايد : « زبانت را به خاطر عجله بر خواندن قرآن حركت مده » .
مفضل عرض كرد : شهادت مىدهم كه شما از دانش خدا آموختيد و با قدرت او قدرتمند شديد و با حكمت او سخن گفتيد و خواسته و امرش را مىدانيد ( بحار الأنوار ، ج 89 ، ص 38 ) .