2 . « وَ إنْ تُبْدُوا ما فى أنْفُسِكُمْ أوْ تُخْفُوهُ يُحاسِبْكُمْ بِهِ اللَّهُ » ؛ « 1 » آنچه را در دلهاى خود پنهان داريد و آنچه را آشكار كنيد ، خداوند مورد محاسبه قرار خواهد داد .
3 . « إنَّ إلَيْنا إيابَهُمْ * ثُمَّ إنَّ عَلَيْنا حِسابَهُمْ » ؛ « 2 » برگشت همهء اينان به سوى ما و حساب همه بر عهدهء ما است .
4 . « فَوَ رَبِّكَ لَنَسْئَلَنَّهُمْ أجْمَعينَ » ؛ « 3 » سوگند به پروردگارت كه همهء انسانها را مورد سؤال قرار مىدهيم .
4 .
« يا مَنْ فِي البَرِّ وَ البَحرِ سَبيلُهُ ، يا مَنْ فِي الآفاقِ آياتُهُ ، يا مَنْ فِي الآياتِ بُرهانُهُ ، يا مَنْ فِي المَماتِ قُدرَتُهُ ، يا مَنْ فِي القُبُورِ عِبْرَتُهُ ، يا مَنْ فِي القِيامَةِ مُلكُهُ ، يا مَنْ فِي الحِسابِ هَيْبَتُهُ ، يا مَنْ فِي الميزانِ قَضاؤُهُ ، يا مَنْ فِي الجَنَّةِ ثَوابُهُ ، يا مَنْ فِي النّارِ عِقابُهُ » ؛ « 4 »
اى آن كه در خشكى و دريا راه او است ! اى آنكه در كرانهها آيات او است ! اى آنكه در آن آيات ، برهان او است ! اى آنكه در مرگ ، قدرت او است ! اى آنكه در قبرها عبرت او است ! اى آنكه در قيامت است فرمانروايى او ! اى آنكه در حساب است هيبت او ! اى آنكه در ميزان است داورى او ! اى آنكه در بهشت است پاداش او ! اى آنكه در آتش است كيفر او !
محاكمه ، احضار شهود و شهادت ، در قيامت انجام مىگيرد
مسئلهء 45 . مقتضاى ادلّه اين است كه : در روز قيامت ، شهادت و گواهى ثابت است و شهودى براى اقامهء آن ، حضور خواهند يافت . بدين معنا كه برخى از اهل محشر ، از هول آن روز ، اظهار بى اطّلاعى از گناهان خود و يا آنها را انكار خواهند نمود .
آن هنگام ، گواهانى از قبيل : پيامبران ، امامان ، فرشتگان ، مؤمنان صالح ، اعضا و جوارح ، و غيره ، براى اثبات مطلب ، دعوت مىشوند . راه اطّلاع گواهان ، علاوه بر مشاهداتى كه پيامبران از امّتها خواهند داشت ، كتابى بزرگ و جامع است كه در منظر عموم ، نصب مىشود ؛ و يا نامهء عملهاى مخصوص است كه به دست فرشتگان اعمال در دنيا تدوين شده است ؛ و ممكن است طُرق ديگرى نيز باشد .
هامش
( 1 ) . سورهء بقره ، آيهء 284 .
( 2 ) . سورهء غاشيه ، آيات 25 و 26 .
( 3 ) . سورهء حجر ، آيهء 92 .
( 4 ) . المصباح كفعمى ، ص 252 ؛ بحار الأنوار ، ج 94 ، ص 389 ، ذيل ح 1 .