ذَا تَكْسِبُ غَداً وَمَا تَدْرِى نَفْسٌ بِأَيِّ أَرْضٍ تَمُوتُ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ ؛
در حقيقت ، خداست كه علم [ به ] قيامت نزد اوست ، وباران را فرو مىفرستد ، وآنچه را كه در رحمهاست ، مىداند وكسى نمىداند فردا چه به دست مىآورد ، وكسى نمىداند در كدامين سرزمين مىميرد . در حقيقت ، خداست [ كه ] داناى آگاه است .
گفته شده « ماذا » مفعول « تكسب » است واين در صورتي است كه « ماذا » را روى هم به منزله يك كلمه بدانيم ومعناى استفهام داشته باشد ؛ اما اگر به معناى « الذي » باشد ، مفعول « تدرى » خواهد بود .
همانا خدا علم به هنگام قيامت نزد اوست وباران را در زماني ومكاني كه مقرر فرموده نازل مىفرمايد وأو آنچه در رحمهاى جانداران زاينده است از دختر وپسر وتام وناقص ووحدت وتعدد وأوصاف جسمي آينده وحالات روانى واعمال آينده ومقرّ نهايى آنها را مىداند . وهيچ كس نمىداند از نيكوكار وبدكردار كه فردا از دانش وعمل ومال ، چه به دست آورد وكسب كند . ولذا بسيار هست كه ارادهء چيزى را نمايد وخلاف آن مىكند . وحضرت أمير المؤمنين عليه السلام مىفرمايد :
عَرَفْتُ اللّهَ بِفَسْخِ الْعَزائِم وَنَقْضِ الْهِمَمِ ؛ « 1 »
شناختم خدا را به فسخ شدن قصدها وبه هم خوردن همتها .
وهيچ كس نمىداند كه به كدام زمين مىميرد ؛ همچنان كه نمىداند مرگ چه وقت أو را دريابد .
إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرُ : به درستى كه خداى تعالى به همه اينها دانا وآگاه است .
علامه مجلسي رحمه الله در كتاب مرآة العقول مىفرمايد :
مراد از آيهء شريفه واين كه غير از خداى متعال اين پنج چيز را نمىداند ، اين است كه غير أو ، از پيش خود ، بدون آن كه خدا به آنها تعليم كند ، نمىدانند واين منافاة با دانستن آنها به علم مستفاد از خداى متعال ندارد . ودانستن
هامش
( 1 ) . نهج البلاغة ، حكمت 250 .