[ علم اليقين و عين اليقين ]
تفسير :
چنين نيست كه مىپنداريد كه بايد براى دنيا كوشيد ، به زودى - يعنى هنگام ورود به عالم برزخ - خطاى خود و عاقبت تفاخر و تكاثر را خواهيد دانست .
اين ، انذار و وعيد است تا بترسند و از خواب غفلت و مستى غرور و جهالت هشيار شوند و به خود آيند و تدارك نمايند .
ثُمَّ كَلَّا . . . : آرى چنين نيست ، به زودى در روز جزا خواهيد دانست .
يعنى بعد از آن كه به عرصات قيامت برانگيخته شويد ، و نامههاى اعمال و انواع عقوبات و عذاب جهنّم را ببينيد و شما را به عذاب كشند ، عاقبت دنياطلبى و دنياخواهى را خواهيد دانست .
( آيهء 5 - 7 ) ( كَلَّا لَوْ تَعْلَمُونَ عِلْمَ الْيَقِينَ * لَتَرَوُنَّ الْجَحِيمَ * ثُمَّ لَتَرَوُنَّهَا عَيْنَ الْيَقِينِ )
تفسير :
چنين نيست . اگر حقيقت امر را به علم اليقين - يعنى علم غير قابل تشكيك - مىدانستيد .
به يقين جهنّم را به چشم دل مىديديد ؛ لكن ندانستيد و نديديد .
سپس بىترديد آن را در روز جزا به عين اليقين - يعنى يقينى حاصل شده از ديدن آتش و احساس گرمى آن يا با داخل شدن و سوختن در آن - خواهيد ديد . و شبههاى نيست كه علمى كه به مشاهده حاصل آيد ، اعلا مرتبهء يقين است .
علامهء مجلسى رحمه الله از بعض محققان نقل نموده كه براى يقين سه درجه است :
1 - « علم اليقين » و آن علمى است كه حاصل شود به دليل ، مثل كسى كه به وجود آتش با ديدن دود علم پيدا كند .
2 - « عين اليقين » و آن علمى است كه به حد مشاهده برسد ، مثل كسى كه آتش را ببيند .