تفسير :
اى انسان ، چه چيز تو را به پروردگار بزرگوارت مغرور نمود كه به ربوبيت او كفر و به كَرم او كفران ورزيدى ؟ !
يعنى فضل و عنايت منعم حقيقى به انعام و افضال موجب سپاسدارى و شكرگزارى او خواهد بود ، نه آن كه به عكس باعث بر كفران و حق ناشناسى او گردد . و البته اين از نهايت جهل و خلاف وجدان خواهد بود و لذا حضرت رسول صلى الله عليه و آله وقتى اين آيه را تلاوت نمود ، فرمود :
غَرَّه جَهْلُهُ
: نادانى و جهالت او ، او را مغرور ساخت . يعنى در جواب مَا غَرَّكَ بِرَبّكَ الْكَرِيمِ فرمود :
غرّه جهله .
الَّذِى خَلَقَكَ فَسَوَّاكَ فَعَدَلَكَ : آن خدايى كه تو را آفريد و اندامهايت را با قرار دادن هر عضوى در محل مناسب خود طبق حكمت بالغهء خود ، درست و منظم ساخت و با ايجاد توازن و تعاون ميان اعضا ، در ايفاى اهداف مربوطه تعديلشان كرد و سامانشان داد .
فِى أَىّ صُورَةٍ مَّا شَآءَ رَكَّبَكَ : در هر صورت و شكلى كه مىخواست از نظر خصوصيات اعضا و اوصاف هيئت مجموع تو را تركيب بخشيد .
يعنى تركيب داد تو را در هر صورتى كه مشيّت و ارادهء او اقتضاى آن مىكرد از صورتهاى مختلفه در حسن و قبح و طول و كوتاه قدى و ذكوريت و انوثيت و شبيه بودن به پدر يا مادر و دايى و عمو و غير آن از ساير خويشان .
از اعظم نعمتهاى الهى نسبت به افراد انسانى آن است كه بدين صورت جميل او را بيافريد و حضرت صادق عليه السلام فرمايد :
« لَوْ شَاءَ رَكَّبَكَ عَلى غَيْرِ هذِهِ الصُّورَةِ »
: « 1 » اگر قادر متعال مىخواست ، تو را به صورتى غير اين صورت تركيب مىكرد و مصوَّر مىساخت . و لكن به فضل و كرم خود تو را به احسن تقويم خلق فرمود كه آن صورت انسانى است و البته چنين احسان بزرگ ، سپاسدارى و شكرگزارى و حقشناسى منعم محسن را لازم دارد .
( آيهء 9 ) ( كَلَّا بَلْ تُكَذّبُونَ بِالدّينِ )
هامش
( 1 ) . مجمع البيان ، ج 5 ، ص 449 .