تفسير :
آيا انسان مىپندارد كه بيهوده و باطل رها مىشود و تكليفى ندارد و در بارهء اعتقادات و اعمال او حساب و پاداش و جزايى وجود ندارد و پس از مرگ زنده شدن و معاد نيست ؟
اين پندار و طرز فكر ، ناشى از اين است كه زنده شدن پس از مرگ را محال مىدانند .
خداوند براى ناصواب بودن اين پندار مىفرمايد :
مگر او قطرهاى از آب منى كه در رحم زن ريخته مىشود نبود ؟
و سپس علقه و خون بستهاى شد ، پس خداوند با قدرت و حكمت كاملهء خود او را در مراحل ديگر بيافريد و اندامها و اعضاى بدن او را درست و كامل نمود و انسان كامل از حيث اعضا و جوارح از مادر زاييده شد .
پس قرار داد از آن منى دو زوج نر و ماده تا موجب تناسل و بقاى نسل شود .
أَلَيْسَ ذَ لِكَ بِقدِرٍ عَلَى أَن يُحْيِىَ الْمَوْتَى : آيا چنين خدايى قادر نيست كه مردهها را زنده كند و به پاداش و جزاى اعمال خود برساند .
برهان : استفهام تقريرى است ؛ زيرا هر كه توانا باشد بر اين كه نطفه را علقه و علقه را مضغه و مضغه را به لحم و عظام مبدل ، پس تسويهء آن نموده حيات به آن بخشد و حواسّ خمس و اعضا و جوارح كه هر يك از آن را فايدهء بسيار است كرامت كند و تقدير ذَكر و انثى نمايد كه منشأ تناسل است ؛ چنين آفريدگار قادرى البته قادر خواهد بود بر اعادهء آن بعد از مرگ براى اين كه هر كس به پاداش و جزاى خود برسد .
و از حضرت باقر و صادق عليهما السلام روايت شده است كه : چون اين آيه نازل شد ، حضرت رسول صلى الله عليه و آله فرمود : سبحانك اللهم بلى . « 1 »
و از ابن عباس منقول است : هر كه سورهء اعلى بخواند ، بگويد سبحان ربى الاعلى ؛ و هر كه سورهء قيامت تلاوت كند ، بگويد : سبحان اللهم بلى . « 2 »
هامش
( 1 ) . منهج الصادقين ، ج 10 ، ص 92 .
( 2 ) . مدرك ياد شده .