أَفْلَحَ مَن زَكَّلهَا « 1 » و قَدْ أَفْلَحَ مَن تَزَكَّى « 2 » به تحقيق رستگار شد كسى كه تزكيه و پاك نمود نفس خود را از اخلاق ناشايسته و آن را مهذب نمود .
2 - تزكيهء به قول : كه ستايش و تعريف كند خود را به علم و عمل و صفات حسنه ، اين قسم را خداوند نهى فرموده : فَلَا تُزَكُّواْ أَنفُسَكُمْ . چون مدح انسان نفس خود را عقلًا وشرعاً قبيح است و لذا از حكيمى سؤال شد : چيست آن چيزى كه نيكو نيست اگرچه حق باشد ؟ گفت : مدح شخص نفس خود را .
و حضرت امير المؤمنين عليه السلام در صفات متّقين فرمايد :
إِذَا زُكِّىَ أحَدٌ مِنْهُمْ خَافَ مِمّا يُقَالُ لَهُ فَيَقُولُ : أنَا أعْلَمُ بِنَفْسى مِنْ غَيْرى ، وَرَبّى أعْلَمُ مِنّى بِنَفْسى ؛ اللّهُمَّ لَاتُؤاخِذْنى بِمَا يَقُولُونَ ، وَاجْعَلْنى أفْضَلَ مِمّا يَظُنُّون ، وَاغْفِر لى مَا لَايَعْلَمُونَ « 3 » :
هرگاه تزكيه نمايد كسى يكى از ايشان را ، از آنچه در بارهء او گفته مىشود مىترسد پس گويد : من داناترم به نفس خود از غير ، و پروردگار من داناتر است از من به نفس من ؛ خدايا مرا مؤاخذه مفرما به آنچه مىگويند ، و قرار ده مرا افضل از آنچه گمان مىبرند و بيامرز مرا از آنچه نمىدانند .
( آيهء 33 و 34 ) ( أَفَرَءَيْتَ الَّذِى تَوَلَّى * وَ أَعْطَى قَلِيلًا وَ أَكْدَى )
تفسير :
پس آيا ديدى آن كس را كه از توحيد و جهاد و انفاق در راه خدا روى گردانيد ؛
و اندكى از مال خويش بداد و از دادن بقيه امساك و خوددارى كرد ؟ !
( آيهء 35 ) ( أَعِندَهُ عِلْمُ الْغَيْبِ فَهُوَ يَرَى )
هامش
( 1 ) . سورهء شمس ، آيهء 9 .
( 2 ) . سورهء اعلى ، آيهء 14 .
( 3 ) . نهج البلاغه ، خطبهء 184 ، ص 604 ( ترجمهء فيض الاسلام ) .