خلاصه آن كه اين عدد ، آزمايشى است تا اهل كتاب يقين نمايند ، و مؤمنان ايمانشان زياده گردد ، و كفّار و منافقان اعتراض كنند .
كَذَ لِكَ يُضِلُّ اللَّهُ مَن يَشَآءُ وَ يَهْدِى مَن يَشَآءُ : اين گونه خداوند هر كه را بخواهد ( پس از اتمام حجّت و عدم پذيرش او ) در گمراهى رها مىكند و آنها را از لطف خود بىبهره مىنمايد و هر كه را بخواهد پس از پذيرش دين به كمالات ديگر هدايت مىنمايد .
اين مطلب واضح است كه بندگان در قبول ايمان و كفر و هدايت و ضلالت مختارند .
بنابراين بسيارى از مردمان به سبب عناد و لجاج ، در كلام خدا تدبّر ننمايند و به حال انكار باقى مانند ، خداوند هم آنان را از لطف و توفيق بازداشته و به حال خود در وادى گمراهى واگذارد ؛ زيرا به سوء اختيار خود در كفر و عناد ثابت شدهاند . و مؤمنان كه به حسن اختيار ، ايمان آوردهاند ، توفيق الهى شامل حال آنها شده هدايتهاى بيشترى يابند .
وَ مَا يَعْلَمُ جُنُودَ . . . : و شمار سپاهيان پروردگارت را جز او كسى نمىداند و اين آيات قرآنى جز وسيلهء تذكّر و پند براى بشر نيست .
( آيهء 32 و 35 ) ( كَلَّا وَ الْقَمَرِ * وَ الَّيْلِ إِذْ أَدْبَرَ * وَ الصُّبْحِ إِذَآ أَسْفَرَ * إِنَّهَا لَإِحْدَى الْكُبَرِ )
تفسير :
چنين نيست ( كه مىپندارند كه سقر دروغ است ) .
سوگند به ماه ؛
و سوگند به شب هنگامى كه پشت كند و رو به اتمام باشد ؛
و سوگند به صبح زمانى كه روشن شود ؛
كه حتماً اين سقر و دوزخ يكى از بزرگترين عذابها و بلاهاست كه نظير ندارد .
( آيهء 36 و 37 ) ( نَذِيرًا لّلْبَشَرِ * لِمَن شَآءَ مِنكُمْ أَن يَتَقَدَّمَ أَوْ يَتَأَخَّرَ )
تفسير روان (فارسى) — صفحة 327
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٣٢٧