اعراب :
صافات منصوب و حال از « طير » ، و يقبضن عطف بر صافات است .
[ پرواز با قدرت خدا ]
تفسير :
و آيا آنها به پرندگانى كه در بالاى سرشان در پروازند ننگريستند كه گاه بالهاى خود را گشوده و گاه مىبندند ؟ آنها را در ميان فضا جز خداى رحمان نگه نمىدارد كه او به هر چيز بيناست .
تبصره : از جمله غرايب خلقت ، آفرينش طيور است . حضرت صادق عليه السلام در حديث مفضّل فرمايد : تأمّل كن در جسم پرندگان و خلقت آنها ؛ زيرا حق تعالى چون مقدَّر فرموده كه در هوا پرواز كنند ، جسم پرنده را سبك آفريده ، . . . و سينهاش را باريك و تنگ گردانيده كه هوا را به آسانى بشكافد به هيئتى كه سينهء كشتى را مىسازند . . . و جميع بدنش را لباس پر پوشانده كه هوا در ميان آن داخل شود و در هوا بايستد ، و طعمهء آن دانه و گوشت باشد بدون جويدن ، لذا دندان نداده . . .
و چون دانه را درست و گوشت را خام مىخورد ، حرارت زيادى در اندرون او قرار داده كه طعمه را بدون جويدن در اندك زمانى حل نمايد ، چنانچه مىبينى بعضى هستههاى ميوهها از جوف آدمى درست بيرون آيد ، و در جوف مرغان ، آب شود . و مقرّر نموده براى توليد نسل ، تخم و جوجه گذارند ؛ زيرا اگر در شكمش بود ، براى پريدن سنگين مىشد . و باز براى قدرتنمايى ، خلقت خفاش را بر خلاف پرندگان قرار داده كه حامله مىشود و ميزايد و بچهاش با خودش باشد .
تأمّل نما در مرغى كه هميشه در هوا پرواز كند ، به روى تخم خود مدّت كمى مىخوابد تا جوجه درآيد . و پس از بيرون آمدن ، باد در دهان جوجه مىدمد تا چينهدانش براى غذا گشاده شود ، و ابتدا دانه را مادر در چينهدان خود جمع ، و براى بچه برمىگرداند ، و حال آن كه شعور ندارد ، [ و خصوصيات ديگر كه تأمّل در آنها ] عقول را حيران گرداند .
( آيهء 20 ) ( أَمَّنْ هذَا الَّذِى هُوَ جُندٌ لَّكُمْ يَنصُرُكُم مّن دُونِ الرَّحْمنِ إِنِ الْكفِرُونَ إِلَّا فِى غُرُورٍ )