اندازهاى قرار داده است كه كم و زياد نشود .
از حضرت صادق عليه السلام مروى است : وَ يَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لَايَحْتَسِبُ يعنى او را در آنچه كرامت فرموده به او بركت دهد . « 1 »
ابن عباس روايت نموده كه حضرت رسول ، اين آيه را تلاوت فرمود و گفت :
مَخْرَجاً مِنْ شُبُهَاتِ الدُّنْيا وَمِنْ غَمَراتِ الْمَوْتِ وَمِنْ شَدائِدِ يَوْمِ الْقِيامَةِ « 2 »
. يعنى : قرار دهد براى او بيرون شدنى از شبهات دنيا و از شدايد مرگ و از سختىهاى روز قيامت .
و حضرت رسول صلى الله عليه و آله به اباذر فرمايد :
إنّى لأعلَمُ آيةً لو أخَذَ بها الناسُ لَكَفَتْهم :
وَ مَنْ يَتَّقِ اللَّهِ
الآية ، فما زالَ يَقولُها و يُعيدُها « 3 » :
اى اباذر ، اگر مردم ، اين آيه را مىگرفتند ( و عمل مىكردند ) كفايت مىكرد ايشان را . پس ابوذر همواره آن را مىگفت و تكرار مىكرد .
و نيز حضرت امير المؤمنين عليه السلام به ابوذر فرمايد :
واللَّهِ لو كانت السَّماواتُ وَالْأرْضُ عَلى عَبْدٍ رَتْقاً ثُمَّ اتَّقَى اللَّهَ ، جَعَلَ له منها مَخْرَجاً ، وَلَا يُؤنِسَنَّكَ إلّاالْحَقُّ ، وَلَا يُوحِشَنَّكَ إلّاالْباطِلُ : « 4 »
به خدا اگر آسمانها و زمين بر بندهاى بسته باشند ، پس تقواى الهى پيشه كند ، خداوند در اين دو ، محل خروجى براى او قرار دهد و البته بايد جز حق با تو انس نگيرد ، و تو را جز باطل به وحشت نيندازد .
علّامهء مجلسى رحمه الله فرمايد : تقوا سه مرتبه دارد : 1 - نگهدارى نفس از عذاب دائم به تصحيح عقايد ايمانيه . 2 - دورى كردن از آنچه معصيت باشد از فعل و ترك . 3 - نگهدارى قلب از آنچه مشغول كند قلب را از حق ، و اين درجهء خاص بلكه خاص الخاص باشد .
اين آيه علاوه بر توصيهء به تقوا ، در مقام لزوم توكل و تفويض امور به ذات سبحانى است ، آرى مؤمن وقتى دانست كه هر چيزى از ارزاق و غير آن به تقدير الهى است ، البته به تقدير الهى تسليم شود و به حسن تدبير و تقدير او اعتماد نمايد ، و به او سبحانه و تعالى توكل كند .
هامش
( 1 ) . منهج الصادقين ، ج 9 ، ص 319 .
( 2 ) . مدرك ياد شده ، ص 318 .
( 3 ) . نور الثقلين ، ج 5 ، ص 357 ، ح 47 و مجمع البيان ، ج 5 ، ص 306 .
( 4 ) . مدرك ياد شده ، ص 356 ، ح 39 .