و تكامل آنهاست ، هر چند درجاتشان متفاوت و وظايفشان مختلف است .
« وَقَالُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ »
اين جملههايى كه مىآيد همه جملههاى انشائى است .
يعنى : گفتند : به گوش جان شنيديم و به تن اطاعت كرديم . يعنى مراحل تكامل ايمان و عمل را ملتزم شديم . پروردگارا آمرزش تو را مىطلبيم ، و بازگشت همه بهسوى توست .
لا يُكَلِّفُ اللّهُ نَفْسًا إِلّا وُسْعَها لَها ما كَسَبَتْ وَ عَلَيْها مَا اكْتَسَبَتْ رَبَّنا لا تُؤاخِذْنا إِنْ نَسينا أَوْ أَخْطَأْنا رَبَّنا وَ لا تَحْمِلْ عَلَيْنا إِصْرًا كَما حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذينَ مِنْ قَبْلِنا رَبَّنا وَ لا تُحَمِّلْنا ما لا طاقَةَ لَنا بِهِ وَ اعْفُ عَنّا وَ اغْفِرْ لَنا وَ ارْحَمْنا أَنْتَ مَوْلانا فَانْصُرْنا عَلَى الْقَوْمِ الْكافِرينَ ( 286 )
لغت و اعراب :
وُسع : توان و قدرت . اصْر : حبس شىء ، سنگينى .
تفسير :
« لَا يُكَلّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا »
تكليف ، عبارت از امر و نهى صادر از مولى است و متعلَّق آن بايد فعل ارادى و اختيارى باشد ، خواه فعل ظاهرى و بدنى يا باطنى و قلبى . و اين قسم از فعل در انسانها و فرشتگان و اجنّه مسلّم است و مرتبهاى از آن نيز در حيوانات هست . و معناى آيه اين است : خداوند هيچ نفسى را مكلّف نمىكند مگر به اعمالى كه در وسع و توان اوست . و از اين روست كه انسان را به درك علوم و معارف فوق استعداد ، و اذعان به عقايد بالاتر از توان روح ، و اعمال فراتر از توان جسمش مكلّف نمىكند .
پس واجبات هر شريعتى كه فعل آنها متعلّق اوامر الزامى است ، و محرمات هر شريعتى كه فعل آنها متعلّق نواهى الزامى است قهراً متعلّق اراده و اختيار و مقدور انسان بوده و خداوند به ما فوق توان فرمان نداده است .
تفسير روان (فارسى) — صفحه 321
پدیدآورندگان: الشيخ علي المشكيني
ص۳۲۱