لغت و اعراب :
سبيل اللَّه هر عمل خير و مطلوب خداوند . منّ : منّت گذاشتن . أذى : اذيت و آزار نمودن ، زخمزبان زدن .
تفسير :
« الَّذِينَ يُنفِقُونَ أَمْوَ لَهُمْ فِى سَبِيلِ اللَّهِ »
كسانىكه اموالشان را در راه خدا انفاق مىكنند . يعنى در هر امرى كه در شرع مطلوب است اعم از واجب و مستحب . و اطلاق سبيل بر عمل خير به لحاظ آن است كه عامل بدان وسيله بهسوى خدا مىرود .
« ثُمَّ لَايُتْبِعُونَ مَآ أَنفَقُوا مَنًّا وَ لَآأَذًى »
يعنى : سپس درپى انفاق بر مُنْفَقٌعليه منّتى نمىنهند و او را آزارى نمىرسانند ، مثلًا با او بدخلقى نمىكنند ، و به او زخم زبان نمىزنند و نمىگويند : چرا مرتب مىآيى ؟ چرا اذيّت مىكنى ؟
چرا خجالت نمىكشى ؟ و امثال اينها .
« لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِندَ رَبّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ »
يعنى : آنها را پاداشى درخور عمل و متناسب با حال و مقامشان در نزد پروردگارشان ثابت است ، و آنان را در عالم آخرت هيچ ترسى نخواهد بود و نه آنها در آنجا اندوهى خواهند داشت .
ترسى نسبت به آينده ندارند ، زيرا مىدانند عذابى در پيش نيست . و اندوهى نسبت به گناهان گذشتهء دنيا ندارند ، چون مىدانند كه مورد غفران قرار مىگيرند .
« قَوْلٌ مَعْرُوفٌ وَ مَغْفِرَةٌ خَيْرٌ مِن صَدَقَةٍ يَتْبَعُهَآ أَذىً وَ اللَّهُ غَنِىٌّ حَلِيمٌ »
يعنى : در مقام برخورد با سائل و صاحب هر حاجتى ، خواه حاجتش را برآورد يا نه ، گفتارى خوش و نيكو در شرع و پسنديده در نزد عقل ، بهتر است از انفاق و رفع نيازى كه به دنبال آن اذيت و دل آزردن باشد ، و خداوند بىنياز است ، بنابراين هر صدقهاى را نمىپذيرد و هر عملى را دوست ندارد . و بردبار است كه چنين صدقهاى را كيفر نمىدهد .
يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا لا تُبْطِلُوا صَدَقاتِكُمْ بِالْمَنِ وَ اْلأَذى كَالَّذي يُنْفِقُ مالَهُ رِئاءَ النّاسِ وَ لا يُؤْمِنُ بِاللّهِ وَ الْيَوْمِ اْلآخِرِ فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ صَفْوانٍ عَلَيْهِ تُرابٌ فَأَصابَهُ وابِلٌ فَتَرَكَهُ صَلْدًا لا يَقْدِرُونَ عَلى شَيْءٍ مِمّا كَسَبُوا وَ اللّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكافِرينَ ( 264 )
تفسير روان (فارسى) — صفحة 292
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٢٩٢