همچنين محتسب نظارت مىكرد كه آجرپزها ( و كوره پزها ) بايستى در خارج از شهر باشند . « 1 »
و نسبت به كار پزشكان و داروسازان نظارت داشت كه در كار خود تخلف نكنند .
مقتدر باللَّه خليفه در سال 319 دستور داد كه سنان بن ثابت ، همهء اطباى بغداد را - كه جمعاً 840 نفر بودند - امتحان كند تا بداند اطلاعات طبّى و حذاقت آنان چقدر است ؟ و به محتسب دستور داد كه نگذارد طبيبى مشغول طبابت شود مگر بعد از امتحان . « 2 »
فهرست كلى مواردى كه محتسب در آنها دخالت مىكرد :
علّافان ، « 3 » آسيابانان آرد خانگى ، نان پزان و نانوايان ، نانوايان خانگى ، بريانگران و كتابفروشىها ، لكانه « 4 » پزان ، جگرپزان ، بوارديان ، « 5 » سلاخان و قصابان ( حيوانات حلال گوشت و حرام گوشت ) كلّه پزان ، طباخان ، هريسه « 6 » پزان ، ماهى پزان ، زولبياپزان ، حلواپزان ، شربت سازان ، عطاران ، شمع سازان ، شيرينى فروشان ، پارچه بافان ، كتّان فروشان ، دامپزشكان ، گرمابه داران ، سلمانيها ، صابون و سدرفروشان ، خياطان ، رفوگران ، گازران ، كلاهدوزان ، حريربافان ، رنگرزان ، پنبه فروشان ، فصّادان ، « 7 » و حجّامان ، پزشكان ، كحّالان ، جراحان ، شكسته بندان ، فخّاران ، « 8 » و سفالگران ، سوزنگران ، جوالدوزان ، دوك تراشان ، « 9 » حنافروشان ، شانه سازان ، سازندگان روغن كنجد و روغن كتّان ، دباغان ، مشگ سازان ، نمدمالان و پوستين سازان ، نجاران ، چوب بران ، بنايان ، گچ كاران و سقايان ، تخته و چوب فروشان ، كاه فروشان ، حصيربافان ، لبّافان ، غربال سازان ، شيره پزان ، كاشى سازان ، رسيدگى به كار دريانوردان ، امارت و ولايت ، رسيدگى به كار قضا و گواهى اجراى حد و تعزيرات ( قوانين كيفرى و مجازاتهاى مالى ) ،
هامش
( 1 ) - القضاء والحسبة ن م ، ص 34 .
( 2 ) - اخبارالحكماء ، ص 191 ؛ الحضارة الاسلامية لآدم متز ، ج 2 ، ص 202 .
( 3 ) - جمع علّاف : علف فروش ، علوفه فروش ، كسى كه كاه و جو و گندم و زغال و هيزم مىفروشد . ( فرهنگ عميد )
( 4 ) - چيزى شبيه به قورمه و كالباس .
( 5 ) - مترادف با مبردات و به معنى گياهان خنك كننده .
( 6 ) - هريسه خوراكى است از گندم كوبيده و گوشت و روغن ( حليم ) .
( 7 ) - فصّاد : آن كه پيشهاش رگ زدن و خون گرفتن باشد .
( 8 ) - فخّار در فارسى به معنى كوره پز است و كسى كه كورهء آجرپزى دارد . ( فرهنگ عميد )
( 9 ) - دوك : آلت نختابى ، آلت چوبى كه با آن نخ مىريسند . . . ( فرهنگ عميد ) .