بِشَيْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ
« 1 » جوع ينبوع حكمت الهى است و شبع موجب غضب پادشاهى ، جوع صفت اصفيا است و شبع صفت تابعان هوا .
- سهر گوهرى است كه شرف صدف انسان است و خواب ، خارى است كه در راه سالكان مسلك ايقان است ، آن جا در حديث مىفرمايد :
« شرف المؤمن قيامه بالليل . »
شرافت مؤمن به بپاداشتن شب است .
و اين جا مىگويد :
« كثرةالنوم ، يدع الرجل فقيراً يوم القيامة . »
زياد خوابيدن ، انسان را در روز قيامت فقير مىگرداند .
- ذكر الهى ، دل را از تشويش نفس و وسوسه شيطان برهاند و هر كدورت و حجاب كه از تصرف اين دو به هم رسيده باشد در هم سوزاند و عنان دل را از جانب مشتهيات و مستلذات نفسانى بگرداند و چون كدورات و ظلمات حجب از دل زايل گردد ، نور ذكر بر جوهر دل بتابد و گلخن سينه گلشن نمايد و زنگار قساوت را از روى آيينه دل برخيزاند و اين رقّت در دل پديد آيد :
تَلِينُ جُلُودُهُمْ وَ قُلُوبُهُمْ إِلى ذِكْرِ اللَّهِ
« 2 » ؛ ( پوست بدنشان از آن به لرزه مىافتد ، سپس پوستشان و دلشان به ياد خدا نرم مىگردد . ) و وجل و خوف در دل برانگيزاند
إِذا ذُكِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ
« 3 » ؛ ( و چون ذاكر بر ذكر مداومت نمايد ، سلطان ذكر بر مملكت دل مستولى شود و از هر چه جز او است ، وحشت گيرد . ) و شرف مرتبه اطمينان آن را حاصل آيد
وَ تَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُمْ بِذِكْرِ اللَّهِ أَلا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ
« 4 » ؛ ( و قلبها به ذكر و ياد خدا مطمئن مىشود ، آگاه باشيد كه به ياد خدا قلبها آرام مىگيرد . ) و چون محبت غير حق در دل يابد بداند كه بيمارى دل هنوز باقى است ، پس
هامش
( 1 ) . سورهى بقره ، آيهى 155 .
( 2 ) . سورهى زمر ، آيهى 23 .
( 3 ) . سورهى انفال ، آيهى 2 .
( 4 ) . سورهى رعد ، آيهى 29 .