( 1255 ) حاج ميرزا [ محمّد ] حسن ، صفى على شاه
عارف بزرگوار كه بر علوم اهل معرفت و منازل سالكين اطّلاعى كامل داشت . ابتدا مريد حاج زين العابدين ميرزا كوچك ملقّب به رحمتعلى شاه بود و پس از وى دست ارادت به حاج آقا محمد ملقّب به منورّ على شاه داد . پس از مسافرت به هندوستان و حجاز « 1 » ، مقيم تهران گرديد . اين عارف ربانى در سوّم شعبان 1251 متولد شد و چهارشنبه 24 ذى القعدة الحرام سال 1316 از دنيا رفت و در خانقاه خود به خاك سپرده شد . صاحب تأليفاتى است چون : عرفان الحق ؛ بحرالحقائق ؛ ميزان المعرفة ؛ اسرار الشّهادة ؛ زبدة الأسرار ؛ تفسير منظوم ؛ ديوان اشعار و . . .
گفتار
- رفع نقصان و رسيدن به كمال عرفان ، حقّ انسان است ، و ادراك آدميّت فايدهى اصلى از خلقت عالم امكان . و تحصيل اين مرتبه عظمى منحصر به دو چيز است : يكى آداب ظاهر و آن را شريعت گويند و يكى تنزيه باطن كه آن را [ طريقت ] تصوّف خوانند . . .
- آدابِ ظاهره ، پاسِ مراتب شريعت است ؛ و سلوكِ باطن ، عمل به مراسم طريقت ، يعنى سلب اوصاف حيوانيّت از خود و كسب اخلاق انسانيّت . آدمى كه به اوصاف حيوانات باشد ، آدمش نتوان گفت و از ساير حيوانات ممتازش نتوان شمرد ، حتّى اين كه اگر تمام اوصافش مبدّل شده باشد ، غير از يك وصف كه هنوز از حيوانيّت در او باقى مانده باشد ، به قدر همان از انسانيّت دور است . . .
- چنان باش كه اگر دنيا تمام پيش تو جمع شود ، نشانش را از تو نجويند ؛ و چون دنيا بر تو اقبال نكند ، شرافت نفس خود را بدان و يوسفت را به بهاى اندك مفروش و سعى
هامش
( 1 ) . حجاز : ناحيهاى وسيع و معروف واقع در كشور عربستان سعودى ( فيما بين خليج عقبه از طرف شمال و درياى احمراز طرف غرب و نجد اطرف شرق و عسير از طرف جنوب ) .