وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ قُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ
« 1 »
و اگر از آنها بپرسى : چه كسى آسمانها و زمين را خلق كرده ؟ قطعاً خواهند گفت :
خدا . بگو ستايش مخصوص اللَّه است .
اصالت نداشتن ذكر عدد در تهليلات
از اين توضيح معلوم مىشود ذيل هر تهليل در دعا ، عدد مورد نظر نبوده و عددى كه ذكر شده به حساب تعدّدى است كه در مظاهر ديده مىشود . در حديث آمده است :
« كانَ اللَّهُ وَ لَمْ يَكُنْ مَعَهُ شَىْءٌ ، وَالْآنَ كَما كانَ . » « 2 »
خدا بود و هيچ چيز با او نبود ، و اكنون نيز چنان است .
اين معنى با نتايجى كه در حديث آن دعا براى گوينده ذكر شده مناسبت بسزايى دارد و چند جمله آن نيز شاهد بر بيان استاد - رحمهاللَّه - مىباشد ، « 3 » آن جا كه مىفرمايد : « لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ وَ رَحْمَتُهُ خَيْرُ مِمّا يَجْمَعُونَ » نمىتوان گفت : مراد رحمت رحمانيّه منظور است ؛ زيرا « ما يَجْمَعُون » خود ، رحمت رحمانيّه مىباشد . بنابراين ، از « خَيْرُ مِمّا يَجْمَعُونَ » رحمت رحيميّه مراد است ، توحيد خالص هم كه با : « لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ » از آن ياد شده و اين از اعلاترين رحمت رحيميّه محسوب مىشود .
و مىفرمايد : « لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ فِى اللَّيْلِ إِذا عَسْعَسَ وَالصُّبْحِ إِذا تَنَفَّسَ » ؛ زيرا ذكر عدد در آن نشده ، با آن كه در سياق جملههاى گذشته ذكر شده است .
و مىفرمايد : « لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ مِنَ الْيَوْمِ إِلى يَوْمِ يُنْفَخُ فِى الصُّورِ » ، در اين جمله نيز ذكر عدد نشده است .
هامش
( 1 ) . سورهى لقمان ، آيهى 25 .
( 2 ) . ر . ك : رسالهى لقاء اللَّه آقا ميرزا جواد ملكى تبريزى - رحمهاللَّه - و نيز شبيه به اين حديث در توحيد صدوق - رحمهاللَّه - ، ص 178 ، حديث 12 ؛ بحارالانوار ، ج 3 ، ص 327 ، حديث 27 وجود دارد . و نيز ر . ك : بحارالانوار ، ج 57 ، ص 234 و 238 .
( 3 ) . استاد نمىخواهند بفرمايند : شب و دهر و امواج و بحرها خدايند ، بلكه مىخواهند بفرمايند : به نصّ كتاب و سنّتنبوىّ - صلّى اللَّه عليه و آله و سّلم - ، خداوند محيط به هر چيز بوده و جداى از آن نيست ، آن كه به نور ايمان و چشم دل به اشياء مىنگرد ، جز حقّ سبحانه را نمىبيند . محرومين از اين ديدن هم از حقيقت امر خبر مىدهند ، اگر چه نبينند .