فرق « وجل » و « خوف »
نيز ميان « وَجِلًا مِنْ عَذابِكَ » و « خائِفاً مِنْ عِقابِكَ » فرق است . « وجل » ، ترس از عذاب الهى است ، بدون توجّه به اين كه عقوبت اعمال سبب آن شده باشد ، از اين رو در لغت به استشعار عذاب معنا شده ؛ ولى « خوف » ، ترس از عقاب است كه در آن توجّه داشتن به عقوبت اعمال نيز ملاحظه شده و ممكن است از : « وَجِلًا مِنْ عَذابِكَ » ، عذاب دنيوى و از : « خائِفاً مِنْ عِقابِكَ » ، عذاب اخروى - كه عقوبت اعمال به حساب مىآيد - اراده شده باشد .
( 929 )
« وَاجْعَلْ عَيْنِى باكِيَةً لِخَشْيَتِكَ . » « 1 »
و چشمم را براى ترس [ از عظمت ] خود گريان قرار ده .
ترس از عظمت الهى و تأثير آن در كمالات
آرى ، گريستن از ترس عظمت الهى ( كه مخصوص علماء باللَّه است ) بشر را از گناهان ظاهرى و باطنى ( كه حجابهاى ميان بندگان و خداوند است ) پاكيزه مىنمايد ، به گونهاى كه مىتوانند در جهان طبيعت ، به غرض غايى از خلقت راه يابند و دوام آن منزلت را داشته باشند . از اين روست كه در جملهى فوق ، تقاضاى چنين گريهاى شده است . در حديث آمده است :
- « مَنْ زَرَفَتْ عَيْناهُ مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ ، كانَ لَهُ بِكُلِّ قَطْرَةٍ قَطَرَتْ مِنْ دُمُوعِهِ قَصْرٌ فِى الْجَنَّةِ مُكَلَّلٌ بِالدُّرِّ وَالْجَوْهَرِ ، فِيهِ ما لا عَيْنٌ رَأَتْ ، وَ لا أُذُنٌ سَمِعَتْ ، وَ لا خَطَرَ عَلى قَلْبِ بَشَرٍ . » « 2 »
هر كس چشمانش از بيم [ عظمت ] خدا اشك بريزد ، در برابر هر قطرهى اشك از
هامش
( 1 ) . اقبال الاعمال ، ص 443 .
( 2 ) . وسائل الشيعه ، ج 11 ، ص 175 ، حديث 1 .