تفضّل و ارزانى داشتن دادههايش كاسته نشده و عطاهايش جز بر بزرگوارى و بخشش افزون بخشى و نيكوكارى او نمىافزايد و او است خداوند سرافراز سنجيده كار بزرگوار بسيار بخشنده و بزرگ .
شبيه به اين جملهها در دعاى « افتتاح » ذكر شده است ، ولى از آن جا كه در آن جا به تفصيل به آن پرداخته نشده ، در اين جا مشروحاً توضيح داده مىشود .
آشكارى ستايش خدا در ميان آفريدهها
انسان ، بلكه همهى مظاهر اين جهان و جهان ديگر ، اعمّ از مادّى و مجرّد ، در اوّلين لحظهى ظهور خلقى خويش كه به خود توجّه مىكنند و خود را مىبينند ، به ستايش خويش - هر موجودى به حساب خود - مشغول مىگردند و حال آن كه « خود » و « أنا » به ظاهر آنان گفته نمىشود ، بلكه « خود » و « أنا » در واقع ملكوت آنها است كه ظهور و بروز و تمامى كمالات آنها از آن صادر مىگردد و بر اين اساس ، هر موجود وقتى مىگويد : چشم من ، گوش من ، زبان من ، ارادهى من و . . . نخست با ديدهى دل همان ملكوت را كه « من » واقعى او است ، مىبيند و سپس « من » مىگويد . در واقع هر موجود ، حقيقت و ملكوت خود را مىستايد و بر اين اساس ، هر موجود در هر توجّه ، خدا را ستايش مىكند . با اين توضيح روشن مىشود كه چگونه ستايش الهى در خلق ، آشكار و گسترده است : « الْفاشِى فِى الْخَلْقِ حَمْدُهُ . »
توضيح گذشته به اجمال از كتاب الهى استفاده مىشود ؛ زيرا خداوند مىفرمايد :
- وَ هُوَ مَعَكُمْ أَيْنَ ما كُنْتُمْ
« 1 »
و هر كجا باشيد ، او با شما است .
- أَلا إِنَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ مُحِيطٌ
« 2 »
آگاه باش ! كه او به هر چيز احاطه دارد .
هامش
( 1 ) . سورهى حديد ، آيهى 4 .
( 2 ) . سورهى فصّلت ، آيهى 54 .