الرَّحْمانُ الرَّحِيمُ الَّذِى لا يَعْلَمُ كُنْهَ ما هُوَ إِلَّا أَنْتَ . » « 1 »
خدايا ! همانا از تو درخواست مىكنم به آن اسمها و نامهايت كه [ چيزى ] فرا روى و بالاى آن نيست ، اى اللَّه [ و ذات مستجمع همهى صفات و كمالات ] رحمت گستر [ به همه كس و همه چيز ] و مهربان [ به مؤمنان و بندگان خاصّ ] كه كُنه و حقيقت [ ذات ] تو را كسى جز خود تو نمىداند !
اسمهايى كه بر همه چيز برترى دارند
در اين كه مراد از اسمهايى كه بالاتر از آن چيزى نيست : « بِأسْمآئِكَ الَّتِى لَيْسَ فَوْقَها شَىْءٌ » چيست ؟ احتمالاتى مطرح است :
1 . همان چهار اسمى است كه امام صادق - عليه السّلام - در حديث « ابراهيم بن عمر » ، بدان اشاره فرموده است .
2 . همهى اسامى الهى است ؛ زيرا هيچ چيز بر آن تفوّق و برترى ندارد و همهى اشيا پرتوى از آنها هستند .
3 . همهى اسامى الهى است ؛ زيرا به اعتبار عدم فرض كثرت در آنها و عينيّت اسما با ذات ، هيچ چيز بر آنها تفوّق و برترى ندارد .
4 . اسم « اللَّه » و « رحمان » و « رحيم » است كه در جملهى بعد آمده است : « يا أَللَّهُ الرَّحْمانُ الرَّحِيمُ » ؛ زيرا اين سه اسم به اعتبارى از همهى اسماى الهى برتر هستند ؛ چرا كه اسم « اللَّه » ، جامع تمام اسمها است و تمام عوالم خلقى به اسم « رحمان » ظاهر و مستقرّ است و عوالم معنوى و توجّه همهى آفريدهها به ملكوتشان و تسبيح و تحميد آنها از اسم « رحيم » منشأ گرفته است .
جملهى پايان فراز : « لا يَعْلَمُ كُنْهَ ما هُوَ إِلّا أَنْتَ » را مىتوان شاهد و مؤيّد هر چهار احتمال - هر كدام به اعتبارى - دانست .
هامش
( 1 ) . اقبال الاعمال ، ص 123 .