موافق درآمد درحاليكه ابدا سخن او را نشنيده بودم :
و اگر ندانيم كه كلام دوّم مأخوذ از اوّل است و صرفا اتّحاد و اتّفاق آن دو را ملاحظه كنيم بايد در مقام تعبير اينطور گفته شود :
فلانى شعرى چنين گفته و ديگرى بر او سبقت داشته پس چنان سروده است و نبايد حكم كنيم كه دوّمى كلامش را از اوّلى اخذ كرده است و بدين ترتيب فضيلت صدق و راستى رعايت گشته و از ادّعاى علم غيب و نسبت نقض به ديگرى برحذر مىمانيم .
شرح فارسى :
توضيح
قوله : من قبيل الاتّباع : مقصود از [ اتّباع ] اتباع كلام از كلام ديگرى است يعنى اخذ و سرقت از آن .
قوله : الى حيّز الابتداع : مقصود از [ حيّز ] حدّ و از [ ابتداع ] تأسيس و عدم اخذ و سرقت مىباشد .
قوله : بان يخبر هو : ضمير [ هو ] به قائل دوّم راجع است .
قوله : انّه اخذه منه : ضمير منصوبى در [ اخذه ] به كلام و در [ منه ] به كلام اوّل راجع است .
قوله : بشئ من ذلك : يعنى بشئ من الاخذ و السّرقة .
قوله : اى مجيئه : يعنى مجئ الخاطر و منظور از [ خاطر ] معنائى است كه به ذهن خطور كرده است .
قوله : اين يذهب بك : اين كلام را به كسى مىگويند كه بخواهند وى را اشتباهكار و گمراه تلقّى نمايند .
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — صفحة 333
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٣٣٣