استغراق حقيقى آنست كه تمام افرادى كه لفظ از نظر لغت شامل آنها مىشود اراده گردند و در تفسير استغراق عرفى گويد :
استغراق عرفى آنست كه تمام افرادى را كه از نظر فهم عرفى لفظ شاملشان مىشود اراده گردند و بعد در وجه تفسير مصنّف كه گفته [ اى صاغة بلده او اطراف مملكته ] مىنويسد :
زيرا همين معنا از نظر عرف فهميده مىشود نه صاغه دنيا .
برخى گفتهاند :
اين مثال مبتنى بر مذهب مازنى است و الّا الف و لام در اسم فاعل از نظر غير وى براى موصول است .
ولى در اين گفتار تأمل و نظر است زيرا خلاف و نزاع در اسم فاعل و مفعولى است كه به معناى حدوث باشد نه غير آن مانند المؤمن و الكافر و العالم و الجاهل ، چه آنكه ايشان گفتهاند :
اين صفت فعلى است كه در صورت اسم ظاهر شده بنابراين بناچار مىبايد در آن معناى حدوث محقّق باشد و بفرض كه قبول كنيم محلّ خلاف و نزاع تعميم داشته باشد پس بايد گفت مراد تقسيم مطلق استغراق مىباشد اعم از آنكه به حرف تعريف بوده يا به غير آن باشد .
و موصول نيز از كلماتى است كه براى استغراق مىباشد مثل :
اكرم الّذين يأتونك الّا زيدا و اضرب القاعدين الّا عمروا .
شرح فارسى :
توضيح
اقسام استغراق
استغراق بر دو قسم است : حقيقى و عرفى .