استثناء اينست كه مستثنا داخل در مستثنامنه باشد .
و از مطالب گذشته تا باينجا چنين معلوم مىشود كه الف و لام عهد ذهنى و استغراق هردو از افراد الف و لام حقيقت هستند تنها با مئونه قرينه و نصب علامت از هم ممتاز مىشوند ، پس اگر از الف و لام حقيقت من حيث هى هى اراده شود به آن الف و لام حقيقت گويند و اگر حقيقت متحقّقه در ضمن بعضى افراد غير معيّن قصد شود به آن الف و لام عهد ذهنى و در صورت اراده حقيقت متحقّقه در ضمن تمام افراد به آن الف و لام استغراق نام دهند .
شارح گويد : و به همين منظور ضمير در عبارات ( و قد يأتى ) و ( قد يفيد ) را كه در متن هست ما ارجاع الف و لام حقيقت داديم .
فرق الف و لام حقيقت با اسمجنس و الف و لام عهد
اسم جنس يا مصدر است همچون ذكرى و رجعى و يا غير مصدر است نظير رجل و اسد ، در صورت مصدر بودن چه نكره و چه معرفه باشد از آن حقيقت و ماهيّت اراده مىشود و در اين امر بين اهل فن و ارباب دانش اختلافى نيست ولى اگر مصدر نباشد بين قوم اختلاف است :
بعضى عقيده دارند در اين صورت نيز براى ماهيّت وضع شده و گروهى ديگر مىگويند براى فرد غير معيّن وضع شده است .
با توجه به اين مقدمه جاى اينسؤال است كه گفته شود :
الف و لام حقيقت كه مدخولش اسم جنس است مانند : الرجعى و الذكرى از دو حال خارج نيست ، يا از آن ماهيّت من حيث هى هى