اگر ضرر متوجّه خودش شده باشد حقّ ندارد آن را از خود دفع و بر ديگرى وارد نمايد اعمّ از آنكه ضرر متوجّه به خودش كمتر باشد از ضررى كه بر غير ايراد مىگردد يا بيشتر از آن باشد مگر آنكه بگوئيم :
نفى ضرر اگرچه به منظور منّت تشريع شده ولى در عين حال نوع امّت در آن منظور نظر هستند نه شخص و آحاد مكلّفين و پرواضح است در صورتى كه ضرر متوجّه به شخص بيشتر از ضررى باشد كه بر غير وارد مىگردد اگر او ضرر كمترى را كه بر غير وارد مىشود اختيار كند و بدينوسيله خود را از توجّه ضرر اكثر رها نمايد لسان حديث كه حصول منّت است صادق آمده و مضمونش تحقّق پيدا مىكند .
تحرير و شرح
قوله : فلا مسرح الّا لاختيار اقلّهما : كلمه « لا مسرح » يعنى فلا مجال .
قوله : لو كان : يعنى اگر اقلّ وجود داشته باشد .
قوله : و الّا فهو مختار : يعنى و اگر اقلّ نباشد پس وى در اختيار هريك مختار است .
قوله : و لو كان ضرر الآخر اكثر : يعنى اكثر من ضرر نفسه .
قوله : فانّ نفيه يكون للمنّة : ضمير در « نفيه » به ضرر برمىگردد .
قوله : و لا منّة على تحمّل الضّرر لدفعه : يعنى لدفع الضّرر .
قوله : و ان كان اكثر : ضمير در « كان » به ضرر بر آخر راجع است .
قوله : ليس له دفعه عن نفسه بايراده على الآخر : مثل اينكه در كوچه سيل جارى شده و مسير آن به طرف خانه زيد است فلذا به طرف آن متمايل است حال زيد نمىتواند مسير سيل را به طرف خانه عمرو بگرداند اگرچه اجناس و اثاث البيت در خانه زيد بيشتر و قيمتىتر از وسائل منزل عمرو باشد .
قوله : الّا انّه به لحاظ نوع الامّة : ضمير در « انّه » به نفى الضّرر راجع
تحرير الفصول في شرح كفاية الأصول (فارسى) — صفحة 778
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٧٧٨