در مالى كه به ديگرى منتقل شده است مترتّب مىگردد .
و خلاصه كلام آنكه :
اگر صفات مشهور و معروف را مدلول كلام لفظى ندانستيم اينطور نيست كه كلام خارج از دهان بدون مدلول و بىمعنا بماند .
قوله : بين طرفيها : يعنى طرفين نسبت .
قوله : او نفيها : يعنى نفى نسبت .
قوله : فى نفس الامر من ذهن او خارج : حضرات ظرف وجود اشياء را سه تا دانستهاند :
الف : ذهن كه ظرف موجودات كلّى است .
ب : خارج كه ظرف موجودات شخصى و جزئى است .
ج : نفس الامر كه اعمّ از ذهن و خارج مىباشد و از آن گاهى به عالم واقع نيز تعبير مىنمايند .
قوله : موجدة لمعانيها : ضمير در « معانيها » به صيغ انشائى راجع است .
قوله : ثبوت معانيها و تحقّقها بها : ضمير در « معانيها » به صيغ انشائى و در « تحقّقها » به معانى و در « بها » به صيغ عود مىكند .
قوله : و هذا نحو من الوجود : مشار اليه « هذا » ثبوت معانى بنفس صيغ مىباشد .
قوله : و ربّما يكون هذا منشا لانتزاع اعتبار مترتّب عليه : مشار اليه « هذا » ثبوت معانى بنفس صيغ مىباشد .
مثلا زن وقتى مىگويد :
انكحتك نفسى على الصّداق المعلوم يعنى ( خودم را در مقابل مهر معلوم به زوجيّت و كابين تو درآوردم ) .
سپس مرد مىگويد :
قبلت النّكاح لنفسى هكذا .
يعنى پذيرفتم نكاح را براى خود به آنطورى كه انشاء نمودى .
تحرير الفصول في شرح كفاية الأصول (فارسى) — صفحة 497
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٤٩٧