پرواضح است كه صيغه تثنيه و جمع دلالت دارند بر اراده مصاديق متعدّد از همان معناى مقصود از مفرد يعنى اگر « عينان » و « عيون » تثنيه و جمع « عين » به معناى چشم باشند از تثنيه دو چشم و از جمع سه يا بيشتر از سه تا چشم اراده مىگردد چنانچه اگر تثنيه و جمع « عين » به معناى چشمه باشند دو فرد يا سه فرد از چشمه مقصود است و بدين ترتيب « عينان » و « عيون » همچون مفردشان در يك معنا بيشتر استعمال نشدند منتهى فرقشان با مفرد اينست كه از مفرد يك مصداق نسبت به معناى مقصود مراد است ولى در تثنيه دو و در جمع سه فرد يا بيشتر اراده مىشود .
سؤال
تثنيه و جمع در غير اعلام همينطور است كه ذكر گرديد امّا در اعلام چنين نيست چنانچه اگر دو نفر بوده يكى بنام زيد بن قيس و ديگرى بنام زيد بن ثابت باشند و از هر دو به يك لفظ بخواهيم تعبير كنيم مىگوييم : زيدان چنانچه اگر در جمع نيز چنين است فلذا از مرحوم شيخ كلينى و ابن بابويه و شيخ طوسى كه نام هر سه « محمّد » است تعبير به « محمّدون » مىنمايند .
پس در تثنيه و جمع اعلام مىتوان از هر مفردى معنا و شخصى مغاير با ديگرى را اراده كرد و در اينجا آنگاه صادق است بگوئيم لفظ واحدى در استعمال واحدى در بيشتر از يك معنا استعمال گرديده است .
جواب
ادباء فرمودهاند همانطورىكه آحاد در تثنيه و جمع لازمست از حيث لفظ با هم متّحد باشند در معنا نيز اين اتّحاد شرط است فلذا مىتوان فردى از عين به معناى چشمه را با فرد ديگر از همين معنا كه بهر دو در لفظ « عين » گفته مىشود تثنيه بسته و از هر دو مصداق به « عينان » تعبير نمود ولى ايشان اجازه ندادهاند كه بتوان در تثنيه فردى از عين به معناى چشمه با فردى از عين