مؤلّف گويد :
مقصود از استعمال لفظ در معنا ، دلالت تصديقى لفظ بر معنا است نه دلالت تصوّرى كه اگر لفظ واحد معانى متكثّرى داشته باشد نسبت به تمام آنها در آن واحد دلالت داشته باشد ، بنابراين در دلالت تصديقى چون تحقّق معنا از قبل لفظ موقوف به اراده متكلّم است و اراده نيز در مرحله متأخّر از تصوّر و لحاظ لفظ در مقابل معنا مىباشد و از آن طرف اعتبار و لحاظ لفظ در مقابل بيش از يك معنا ممكن نيست در آن واحد صورت گيرد لاجرم عقل استعمال لفظ واحد را در يك آن نسبت به بيش از يك معنا مستحيل مىداند .
قوله : انّه قد اختلفوا : ضمير در « انّه » به معناى « شأن » مىباشد .
قوله : بان يراد منه : ضمير در « منه » به لفظ راجع است .
قوله : كلّ واحد : يعنى كلّ واحد من المعانى .
قوله : كما اذا لم يستعمل الّا فيه : يعنى بهنحوىكه لفظ گويا فقط در آن معنا به تنهائى استعمال شده است .
بنابراين ضمير در « لم يستعمل » به لفظ و در « فيه » به كلّ واحد من المعانى راجع است .
قوله : اظهرها : يعنى اظهر اقوال .
قوله : و بيانه : يعنى و بيان اظهر اقوال .
قوله : بل جعله وجها و عنوانا له : ضمير در « جعله » به لفظ و در « له » به معنا راجع است .
قوله : بل بوجه نفسه : كلمه « بوجه » به تنوين جرّ و « نفسه » مرفوع است تا خبر باشد براى مبتداء محذوف و تقدير عبارت چنين است :
بل بوجه دقيق هو نفس المعنى .
بنابراين محذوف ضميرى است كه به « لفظ » راجع بوده و ضمير مجرورى در « نفسه » به معنا عود مىكند .
قوله : كانّه الملقى : ضمير در « كانّه » به معنا راجع است .
تحرير الفصول في شرح كفاية الأصول (فارسى) — صفحة 252
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٢٥٢