شرط فعل مضارع و جواب ماضى مىباشد .
و نظير قول شاعر ديگر :
دسّت رسولا بانّ القوم ان قدروا * عليك يشفوا صدورا ذات توغير
يعنى : پنهانى فرستاد آن محبوبه رسولى را باينكه قوم اگر قدرت بيابند برتو شفا مىدهند سينههائى را كه اين صفت دارند صاحب كينه و عداوت مىباشند بواسطه كشتن تو .
شاهد در « ان قدروا عليك يشفوا » است كه شرط در آن ماضى و جوابش فعل مضارع مىباشد .
قوله : و الاصحّ منع ذلك : مشار اليه « ذلك » جزم بواسطه « اذا » مىباشد .
قوله : لعدم وروده : يعنى لعدم ورود الجزم باذا .
قوله : ثمّ ما كان منها للزمان او المكان : ضمير در « منها » به ادات شرط راجع است .
قوله : ان اشتغل عنه الفعل : مانند من تضربه اضربه .
در اين مثال « تضرب » در ضميرى عمل كرده كه به « من » راجع است لذا « من » محلّا مرفوع بوده تا مبتداء باشد .
قوله : و الّا فينصب به : مانند : من تضرب اضربه .
در اين مثال چون « تضرب » در ضمير « من » عمل نكرده قهرا در « من » عمل نموده و آن مفعول مقدّم است براى « تضرب » از اينرو محلّا منصوب مىباشد .
قوله : ان تبدوا ما فى انفسكم الخ : آيه ( 284 ) از سورهء بقره .
متن : « 700 »
و بعد ماض رفعك الجزا حسن * و رفعه بعد مضارع وهن
تجزيه و تركيب
واو : استينافيّه .
بعد : اسم ، مضاف ، ظرف ، متعلّق به « حسن » .
ماض : مضاف اليه .