الأخير سالمة لسكون ما قبلها ، و فى الثّالث ساكنة لأنّها كياء قاض ، و فى الثّانى مقلوبة ألفا ، و فى الأوّل فعل بها ما فعل بأيد من تسكينها و إبدال الضّمّة قبلها كسرة ( و أؤمّ و نحوه ) و هو كلّ ذى همزين : الأوّل مفتوح و الثّانى مضموم ( وجهين ) للقلب و التّصحيح ( فى ثانيه أمّ ) أى أقصد .
ترجمه و شرح :
فصل
مصنّف گويد :
همزه دوّم را به حرف مدّ بدل نما مشروط باينكه ساكن باشد مانند : آثر و اوتمن .
شارح گويد :
مراد مصنّف اينست كه : اگر در يك كلمه دو همزه جمع شده باشد مىبايد همزه دوّم را به حرف مدّ ( واو - ياء - الف ) قلب كرد مشروط به اينكه همزه مزبور ساكن باشد و بايد توجّه داشت كه مدّ از جنس حركتى است كه قبل از همزه دوّم مىباشد مانند : آثر كه اصلش أأثر بوده و همزه دوّم را به الف كه از جنس فتحه است بدل نمودهايم .
و نظير : أوتمن بضمّ تاء كه اصلش أأتمن بوده و همزه دوّم را به واو كه از جنس ضمّه است بدل كردهايم .
و همچون : ايثار كه اصلش إئثار بوده و همزه دوّم را به ياء كه از جنس ياء است بدل نمودهايم .
سپس شارح گويد :
مصنّف مقيّد نمود كه همزه دوّم بايد ساكن باشد زيرا در غير ساكن تفصيلى است كه مصنّف به آن اشاره كرده و گفته است :
اگر همزه دوّم مفتوح بوده و بعد از همزه مضموم يا مفتوح واقع شده باشد به « واو » قلب مىشود و در صورتى كه بعد از همزه مكسور آمده باشد به ياء منقلب مىگردد .
شارح گويد :
توضيح كلام مصنّف اينست كه :
اگر همزه دوّم مفتوح بوده و بعد از همزه مضموم يا مفتوح قرار گرفته باشد به « واو » قلب مىشود همچون : أواخذ كه اصلش أأخذ بوده و نظير أوادم جمع آدم كه اصلش أأدم بوده است .
المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — صفحة 2065
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٢٠٦٥