كسر : مضاف اليه .
ترجمه :
اگر همزه دوّم مفتوح بوده و بعد از همزه مضموم يا مفتوح واقع شده باشد به « واو » قلب مىشود و در صورتى كه بعد از همزه مكسور آمده باشد به ياء منقلب مىگردد .
متن : « 951 »
ذو الكسر مطلقا كذا و ما يضمّ * واوا أصر ما لم يكن لفظا أتمّ
تجزيه و تركيب
ذو الكسر : مضاف و مضاف اليه ، مبتداء .
مطلقا : حال است از مبتداء .
كذا : جارّ و مجرور ، متعلّق باستقرّ ، خبر .
واو : عاطفه .
ما : موصوله ، مفعول اوّل براى « اصر » .
يضمّ : فعل مضارع ، مجهول ، صله و عائد براى « ما » .
واوا : مفعول دوّم براى « اصر » .
اصر : فعل امر ، مفرد ، مذكّر ، حاضر .
ما : مصدريّه ، زمانيّه .
لم يكن : فعل مضارع ، مجزوم به « لم » و ضمير مستتر در آن اسمش مىباشد .
لفظا : خبر براى « لم يكن » ، موصوف .
اتمّ : صفت براى « لفظا » .
ترجمه :
همزهاى كه مكسور است مطلقا به « ياء » قلب مىشود .
و همزه دوّمى كه مضموم است به واو تبديلش كن مادامى كه لفظ تامّى نباشد .
متن : « 952 »
فذاك ياء مطلقا جا و أؤمّ * و نحوه وجهين فى ثانيه أمّ
تجزيه و تركيب
فاء : عاطفه .