انتمى ) فالكثير فيه جعل التّاء هاءا و القليل عدم ذلك .
ترجمه و شرح :
مصنّف گويد :
در وقف برتاء تأنيث اسم آن را « هاء » قرار مىدهند مشروط باينكه به حرف ساكن صحيحى وصل نشده باشد .
شارح گويد :
مانند : مسلمة و فتاة كه در وقت وقف با « هاء » خوانده مىشوند .
بخلاف تاء تأنيثى كه به حرف ساكن صحيح وصل شده باشد همچون : بنت و اخت و نيز بخلاف تاء تأنيث در فعل نظير : قامت .
و امّا تاء تأنيث در حرف مثل : ثمّة و ربّة .
مصنّف در شرح كافيه اختيار كرده است كه مىتوان آن را وقف كرده و در اين مقام به « هاء » تبديلش نمود .
سپس براى اثبات اين گفتار آن را به « لاة » و « لاه » قياس كرده و گفته است :
همان طورى كه در مقام وقف بر « لاة » مىگوئيم « لاه » عينا در وقف بر « ثمّة » و « ربّة » بايد بگوئيم : « ثمّه » و « ربّه » .
مصنّف گويد :
و اين وقف در جمع صحيح و آنچه شبيه به آن است نادر و كمياب بوده ولى در غير ايندو عكس آن مىباشد .
شارح گويد :
مشار اليه « ذا » قرار دادن تاء تأنيث در مقام وقف هاء ، مىباشد و حاصل گفته مصنّف اينست كه :
در جمع مؤنّث سالم ( صحيح ) و آنچه شبيه به آن است وقف مذكور ( بدل كردن تاء به هاء ) قليل و نادر است مانند قول برخى از اهل لسان كه گفته است :
دفن البنات من المكرماة ( دفن و به خاك سپردن زنان از شرف مىباشد ) .
شاهد در وقف بر « مكرمات » است كه تاء آن به « هاء » تبديل شده .
و نظير وقف بر « هيهات » و « اولاة » كه تاء آنها به هاء بدل شده و هردو شبيه به جمع مؤنّث مىباشند .
و در ايندو ( جمع صحيح مؤنّث و شبيه به آن ) شايع آنست كه تاء را به هاء تبديل
المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — صفحة 1979
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١٩٧٩