مصنّف گويد :
و حائض و صاهل و فاعله .
شارح گويد :
يعنى در سه مورد ديگر جمع بروزن فواعل مىآيد به اين شرح :
1 - هركلمهاى كه صفت خصوص مؤنّث باشد مانند : حائض كه جمعش حوائض است .
2 - هركلمهاى كه صفت براى غير ذوى العقول است نظير : صاهل ( صفت براى اسب مىباشد ) كه جمعش صواهل است .
3 - هركلمهاى كه بروزن فاعله آيد اعمّ از آنكه اسم بوده يا وصف باشد مانند : فاطمة كه جمعش فواطم است يا صاحبة كه جمعش صواحب مىباشد .
مصنّف گويد :
و در فارس و مماثل آن آمدن جمع بروزن فواعل شاذ و نادر است .
شارح گويد :
يعنى در صفت مذكّر عاقل همچون فارس ( اسبسوار ) شاذ و نادر است كه جمع بروزن فواعل آيد لذا آمدن جمع آن برفوارس شاذ مىباشد .
چنانچه در مماثل آن نيز شاذ است كه جمع براين وزن آيد همچون :
سابق كه جمعش سوابق است .
متن : « 822 »
و بفعائل اجمعن فعاله * و شبهه ذا تاء او مزالة
تجزيه و تركيب
واو : عاطفه .
بفعائل : جارّ و مجرور ، متعلّق به « اجمعن » .
اجمعن : فعل امر ، مفرد ، مذكّر ، حاضر ، مؤكّد بنون تأكيد خفيفه .
فعالة : مفعول براى « اجمعن » .
واو : عاطفه .
شبهه : مضاف و مضاف اليه ، معطوف معطوف به « فعاله » .
ذاتاء : مضاف و مضاف اليه ، حال از « شبهه » .