توضيح و شرح مرام مصنّف در اين مقام اينست كه :
برخى از اسماء افعال از حرف جرّ و ظرف نقل داده شدهاند مانند :
عليك به معناى الزم ( ملازم باش ) ، دونك به معناى خذ ( بگير ) اليك به معناى تنّح ( دور شو ) .
البتّه بايد توجّه داشت كه اين قسم از اسماء افعال صرفا با اتّصال به ضمير مخاطب استعمال مىشوند چنانچه ملاحظه گرديد .
و امّا اينكه در برخى كلمات : عليه رجلا و على الشئ و الىّ وارد شده شاذّ و بر خلاف قاعده است قابل توجّه آنكه ضميرى كه به اين كلمات متّصل است از نظر بصريّين در محلّ جرّ بوده و به عقيده كسائى در محلّ نصب و پيش فرّاء در محلّ رفع مىباشد .
مصنّف گويد :
و همچنين است « رويد » و « بله » در حالى كه نصبدهنده هستند .
شارح گويد :
يعنى : همان طورى كه اسم فعل از جارّ و مجرور و ظرف گاهى منقول است گاهى نيز از مصدر منقول مىباشد مانند : رويد زيرا اين كلمه از اروده اروادا به معناى امهله امهالا بوده ، سپس ارواد را تصغير ترخيم نموده ، رويد شد بعدا آن را اسم براى فعل قرار دادند لذا مبنى برفتح گرديد .
و همچنين بَله زيرا اين كلمه در اصل مصدر است براى فعلى كه مرادف با « دع » مىباشد سپس آن را از اصلش نقل داده و اسم براى فعل قرار داده و آن را مبنى برفتح كردند .
ناگفته نماند اسم فعل بودن ايندو ( رويد ، بله ) در حالى است كه عمل نصب نمايند مانند :
رويد زيدا ( مهلت بده زيد را ) يا بله زيدا ( واگذار زيد را ) .
ولى در غير اين صورت مصدر به حساب مىآيند چنانچه مصنّف گفته :
و در حالى كه مصدر هستند عمل جرّ مىنمايند .
يعنى وقتى عمل جرّ كنند مصدر معرب محسوب مىشوند مانند : رويد زيد ( مهلت
المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — صفحة 1568
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١٥٦٨