شده باشد .
قوله : قبله حركة من جنسه : مثلا اگر حرف منظور واو بود ما قبلش ضمّه و در صورتى كه ياء بود در پيش از آن كسره و اگر الف بود قبل از آن فتحه باشد .
قوله : عثمان : در لغت به مار و بچهمار و نيز به اژدها و به بچهاژدها گويند .
قوله : و هبيّخ : بروزن سفر جل يعنى پسربچهاى كه اعضاء و اندامش ظريف و باريك باشد .
قوله : فرعون : در لغت به نهنگ و هرشخص ستمكار و سركشى گويند .
قوله : غرنيق : پرندهاى است آبى كه داراى گردنى دراز مىباشد .
قوله : بل بهما فتح قفى : يعنى بلكه قبل از ايندو فتحه مىباشد .
قوله : فاجازه الفرّاء : ضمير مفعولى در « اجازه » به حذف راجع است .
قوله : لعدم اشتراطهما ما ذكرناه : ضمير در « اشتراطهما » به فرّاء و جرمى راجع بوده و مراد از « ما ذكرناه » بودن حركت مجانس قبل از واو و ياء مىباشد .
قوله : و منعه غيرهما : ضمير منصوبى در « منعه » به حذف راجع بوده و در « غيرهما » به فرّاء و جرمى برمىگردد .
قوله : معديكرب : نام يكى از ابطال عرب است .
قوله : سيبويه : نام يكى از ادباء بنام مىباشد .
قوله : بخت نصر : اسم يكى از سلاطين جور و ستمكار مىباشد .
قوله : بالتنوين : اشاره است باينكه كلمه « حذف » به « ما حذف » اضافه نشده بلكه منفصل از آن مىباشد .
قوله : استعمل بما فيه الف : يعنى آن را با همان هيئت و كيفيّت قبل استعمال كن .
قوله : ان كان حرف علّة : ضمير در « كان » به الباقى راجع است .
متن : « 617 »
فقل على الأوّل فى ثموديا * ثمو و يا ثمى على الثّانى بيا
تجزيه و تركيب
فاء : عاطفه .
قل : فعل امر ، مفرد ، مذكّر ، حاضر .
على الاوّل : جارّ و مجرور ، متعلّق به « قل » .