شاهد در تكرار منادى مضاف بوده لذا « زيد » دوّم منصوب و در « زيد » اوّل دو وجه جايز است .
سپس شارح گويد :
امّا وجه جواز ضمّه : بخاطر آنكه منادى بحسب فرض مفرد معرفه است و قبلا گفتيم ك چنين منادائى مبنى برضمّه مىباشد .
و امّا وجه جواز نصب به فتحه : جهتش آنست كه منادى به كلمه واقع بعد از لفظ دوّمى اضافه شده مثلا « زيد » به « اليعملات » كه بعد از « زيد » دوّم قرار گرفته اضافه شده و قبلا گفتيم كه اعراب مناداى مضاف نصب مىباشد .
البتّه در تركيب اين عبارت بين ارباب ادب اختلاف است :
سيبويه « زيد » دوّم را مؤكّد « زيد » اوّل مىداند .
مبرّد مضاف اليه « زيد » اوّل را كلمه محذوف قرار داده .
و فرّاء هردو را مضاف به « اليعملات » دانسته است .
قوله : حالكونه صفة لها : ضمير در « حالكونه » به « بعد اىّ » راجع است .
قوله : لتبيّنها : ضمير فاعلى به صفت و ضمير مفعولى به « اىّ » راجع است .
قوله : و هى معربة : ضمير « هى » به صفت راجع است .
قوله : يا ايّها الانسان انّك كادح : آيه ( 6 ) از سورهء انشقاق .
قوله : يا ايّتها النّفس المطمئنّة : آيه ( 27 ) از سورهء فجر .
قوله : يا ايّها الّذى نزّل عليه الذكر : آيه ( 6 ) از سورهء حجر .
قوله : و لا يقبل منه : ضمير در « منه » به قائل راجع است .
قوله : فى لزوم الصفة المرفوعة لها : ضمير در « لها » به « اىّ » راجع است .
قوله : يفيت المعرفة : مقصود وقوع اشتباه مىباشد .
قوله : فان لم يكن : يعنى فان لم يكن تركها يفيت المعرفة .
قوله : و هو لا يوصف الخ : ضمير « هو » به اسم اشاره راجع است .
قوله : لانّه مضاف : ضمير در « لانّه » به ثانى راجع است .
قوله : فلانّه مفرد معرفة : ضمير در « فلانّه » به اوّل راجع است .
المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — صفحة 1506
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١٥٠٦