ينوّن : فعل مضارع ، مفرد ، مذكّر ، مجهول ، ضمير نائب فاعلى به « اذ » راجع است ، مجزوم تا فعل شرط باشد .
يحتمل : فعل مضارع ، مفرد ، مذكّر ، مجهول ، مجزوم تا جواب شرط باشد .
ترجمه :
ادباء لازم شمردهاند كه حيث و اذ به جمل اضافه شوند و اگر اذ با تنوين بيايد محتمل است .
متن : « 400 »
افراد اذ و ما كاذ معنى كاذ * اضف جوازا نحو حسين جانبذ
تجزيه و تركيب
افراد : مضاف ، نائب فاعل براى « يحتمل » .
اذ : مضاف اليه .
واو : استيناف .
ما : موصول ، مفعول براى « اضف » .
كاف : حرف جارّ به معناى تشبيه .
اذ : مجرور بكاف ، متعلّق به استقرّ ، صله براى « ما » .
معنى : منصوب بنزع خافض و در اصل فى المعنى بوده است .
كاذ : جارّ و مجرور متعلّق به « اضف » .
اضف : فعل امر ، مفرد ، مذكّر ، حاضر ، متعدّى .
جوازا : مفعول مطلق .
نحو : خبر براى مبتداء محذوف و تقدير آن هو نحو حين الخ مىباشد . مضاف و جمله بعدش مضاف اليه آن مىباشد .
ترجمه
و اگر « اذ » با تنوين بيايد محتمل است از اضافه منقطع باشد .
و آنچه از نظر معنا همچون اذ مىباشد بطور جواز اضافهاش كن همچنانكه اذ را اضافه مىكنى مانند : حين جاء نبذ .
متن : « 401 »
و ابن او اعرب ما كاذ قد اجريا * و اختر بنا متلوّ فعل بنيا