بر وزن فعلل بفتح فاء بوده يا كلمهاى كه ملحق به آن باشد مانند :
دحرج ، دحرجة ( غلطانيدن ) ، حوقل حوقلة ( لا حول و لا قوّة الّا باللّه گفتن ) ، سرهف سرهافا ( نيكو ساختن ) .
مصنّف گويد :
البتّه مصدر دوّمى را قياسى قرار بده نه اوّلى را يعنى « فعلله » قياسى است نه « فعلال » شارح گويد :
برخى از ادباء اوّلى را نيز قياسى دانستهاند .
مصنّف گويد :
براى فاعل ، فعال و مفاعله مصدر مىباشند .
شارح گويد :
يعنى براى فعل ثلاثى مزيدى كه بروزن فاعل بيايد دو مصدر مىباشد :
الف : فعال ( بكسر فاء ) .
ب : مفاعله ( بضمّ ميم و فتح عين و لام ) .
مانند : قاتل ، قتالا و مقاتلة ( كشت و كشتار نمود )
البتّه افعالى كه فاء الفعل آنها « يائ » باشد غالبا مصدرشان بروزن مفاعله مىآيد مانند ياسر ، مياسره ( برد و باخت كردن ) .
مصنّف گويد :
غير آنچه از مصادر گفتيم سماعى مىباشد .
شارح گويد :
مانند : كذّب كذّابا ( تكذيب نمود ) نزّى تنزيّا ( جستن نر به روى ماده ) تملّق تملّاقا ( چاپلوسى كردن ) .
چه آنكه مصدر قياسى اوّلى تكذيب و دوّمى تنزيه و سوّمى تملّق مىباشد .
مصنّف گويد :
« فعلة » مصدر مرّه بوده همچون جلسة و فعله مصدرى است كه برهيئت دلالت دارد همچون جلسة .
شارح گويد :
فعله ( بفتح فاء ) مصدر مرّه براى افعال ثلاثى مجرّد مىباشد مشروط باينكه مصدر عام آن براين وزن نيامده باشد همچون : جلسة ( يك بار نشستن ) كه مصدر عمومى آن
المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — صفحة 1270
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١٢٧٠