تخطي إلى المحتوى الرئيسي

المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — صفحة 1141

مساهمون:

ص١١٤١
و بهر صورت مضاف وقتى وصف و شبه فعل باشد پس از اضافه به همان نكره بودنش باقى است و همان طورى كه گفتيم فرقى نيست بين اينكه بمعرفه اضافه شده يا مضاف اليهش نكره باشد و بخاطر همين جهت است كه وصف مضاف به معرفه را صفت نكره قرار مىدهند مانند : هديا بالغ الكعبة ( قربانى كه به كعبه رسيده است ) . شاهد « بالغ الكعبة » بوده كه وصف مضاف به معرفه است و معذلك صفت براى « هديا » آمده كه نكره مىباشد پس از نكره بودن موصوف پى مىبريم صفتش نيز نكره است اگرچه بمعرفه اضافه شده . و نيز در پاره‌اى از عبارات وصف مضاف بمعرفه بنابر حال بودن منصوب آمده مانند آنچه در فرموده حقتعالى است : و من الناس من يجادل فى اللّه به غير علم و لا هدى و لا كتاب منير ثانى عطفه . و برخى از مردم ( مانند ابو جهل و ديگران ) از روى نادانى و گمراهى و بدون در دست داشتن هيچ برهانى آشكار در كار حقتعالى جدال مىكنند در حالى كه با تكبّر و نخوت از حق اعراض مىنمايند . . . . شاهد در « ثانى عطفه » است كه مضاف شبه فعل بوده و بمعرفه اضافه شده و معذلك به تنكير باقى مىباشد بدليل آنكه بنابر حاليّت منصوب آمده و حال بايد نكره باشد . و نيز در برخى از عبارات كلمه « ربّ » كه برنكره حتما در مىآيد برسرش داخل شده مانند آنچه در قول شاعر آمده :
ربّ راجينا عظيم الأمل * مروّع القلب قليل الحيل
بسا اميدوار به ما كه آرزوى بزرگ و قلبى خوش داشته و كم حيله مىباشد . شاهد در « راجينا » است كه اسم فاعل بوده و به ضمير اضافه شده و با اينكه ضمير معرفه است مضاف از آن كسب تعريف نكرده بدليل دخول « ربّ » برسر آن . قوله : ان كان نكرة : ضمير در « كان » به ثانى يعنى مضاف اليه راجع است . قوله : اعطه : ضمير مفعولى به اوّل راجع است . قوله : بالّذى تلا : يعنى بسبب كلمه‌اى كه پهلوى اوّل قرار گرفته يعنى مضاف اليه . قوله : ان كان معرفة : ضمير در « كان » به ثانى راجع است . قوله : فى كونه مرادا به الحال و الاستقبال : ضمير در « كونه » و « به » به مضاف راجع