ترجمه و شرح :
تتمّه باب معرب و مبنى
شارح گويد :
در موردى كه به نون عوض رفع در افعال پنجگانه ، نون وقايه متّصل شود سه وجه در آن جايز است :
الف : حذف نون رفعى از باب تخفيف .
ب : ادغامش در نون وقايه .
ج : فكّ آن از نون وقايه .
و كلمه « تأمرونى » در آيه شريفه ( 64 ) از سوره زمر كه مىفرمايد :
قل افغير اللّه تأمرونى اعبد ايّها الجاهلون .
بهرسه وجه قرائت شده است .
و گاهى بدون اينكه ناصب و جازم در كلام باشد نون مزبور را حذف مىكنند مانند آنچه در كلام شاعر آمده :
ابيت اسري و تبيتي تدلكي * وجهك بالعنبر و المسك الزكّي
يعنى : شب را بروز مىآورم در حالى كه طول شب را بسير مشغولم و تو اى زن نيز شب را سحر مىكنى در حالى كه صورتت را بعنبر و مشك پاكيزه مىمالى .
شاهد در « تبيتى » و « تدلكى » است كه بدون جازم و ناصب نونشان حذف شده است .
مصنّف گويد :
اسمائى را كه مانند مصطفى و مرتقى هستند بنام معتلّ بخوان .
شارح گويد :
مقصود اينستكه اسماء معرب و متمكّنى را كه آخرشان الف بوده همچون مصطفى يا ياء مىباشد مانند مرتقي بنام معتلّ خوانده مىشوند .
قوله : اذا اتّصل بهذه النّون : مقصود نونى است كه بافعال خمسه متّصل مىشود .
قوله : نون الوقاية : شرح آن در كتب صرفى آمده است .