مزبور علاوه بر مذكورين قصد نمايد كه جواب سلام امام را رد كند زيرا وقتى امام ابتداء صيغه السلام عليكم را گفت و افراد مذكور را اراده نمود مأموم نيز در جمله آنها داخل است بلكه در حقّ وى تكليف است كه خصوص مأمومين را در سلام دوم قصد نمايد ، پس لازم است كه مأموم نيز جواب وى را با همين صيغه رد كند .
قوله : بان يحضرهم بباله و يخاطبهم به : فاعل در [ يحضرهم ] و [ يخاطبهم ] ضميرى است كه به مصلّى راجع بوده و ضميرهاى مفعولى به انبياء و ملائكه و ائمه عليهم السلام عائد بوده و ضمير در [ بباله ] به مصلّى برگشته و در [ به ] به سلام رجوع مىكند .
قوله : كان تسليمه بصيغة الخطاب : ضمير در [ تسليمه ] به مصلّى راجعست .
قوله : و ان كان مخرجا عن العهده : ضمير در [ كان ] به مصلّى راجعست .
قوله : و يقصد المأموم به : ضمير در [ به ] بسلام راجعست .
قوله : لانّه داخل : ضمير در [ لانّه ] به مأموم راجعست .
قوله : فيمن حيّاه : ضمير فاعلى در [ حيّاه ] به امام و ضمير مفعولى به [ من موصوله ] راجعست .
قوله : قصد المأموم به : ضمير در [ به ] بسلام راجعست .
متن :
و لو كانت وظيفة المأموم التسليم مرتين فليقصد بالأولى الرد على الإمام ، و بالثانية مقصده .
شرح فارسى :
مرحوم شارح مىفرماين :
و : اگر وظيفه مأموم اين بود كه دو سلام دهد مثل جائى كه جانب
المباحث الفقهية في شرح الروضة البهية (راهنماى فارسى شرح لمعه) (فارس) — صفحة 473
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٤٧٣