هرگاه « ان » بر سر جمله اسميه داخل شود از نظر سيبويه وفرّاء عمل نمىكند ولى كسائى ومبرّد اجازه دادهاند كه آنرا عمل ليس داد يعنى رفع باسم داده ونصب به خبر .
وسعيد بن جبير آية شريفه :
انّ الّذين تدعون من دون اللّه عبد أمثالكم .
يعنى : غير از خداوند متعال آنان را كه ميخوانيد بندهگانى هستند مانند شما .
را با نون مخفّف مكسور ونصب عبادا وأمثالكم خوانده وعلت مكسور بودن نون را التقاء ساكنين بين نون والف الّذين آورده است .
واز أهل عاليه شنيده شده كه مىگويند :
ان أحد خيرا من أحد الّا بالعافية .
بسكون « نون » ورفع « أحد » ونصب « خير » .
ونيز مىگويند :
وان ذلك نافعك ولا ضارّك .
بنصب نافعك .
واز عباراتى كه بر اهمال « ان » وعمل نكردن ان كه لغت أكثر أهل لسان است حمل شده قول بعضي است كه مىگويند : انّ قائم .
أصل آن ان انا قائم بوده ، پس همزه « انا » بدون جهت حذف شد وبعد نون « ان » را در نون « انا » ادغام كرده وسپس در مقام وصل الف را از « انا » حذف نمودم .
وانّ قائما نيز شنيده شده كه آن محمول بر اعمال « ان » مىباشد .
بعضي از أدباء گفتهاند :
« انّ قائم » در أصل ان قائم بوده ولى همزه « انا » را بىجهت حذف نكرديم بلكه سرّ حذفش آنستكه :
حركت همزه يعنى فتحه را به نون داده وسپس همزه را حذف كرديم همانطوريكه در صورت مخفّف بودن نون « ان » همزه را ساقط مينمائيم سپس نون « ان » را ساكن نموده ودر نون « انا » ادغام كرديم .
الكلام الغني (شرح فارسى بر باب اول مغنى) (فارسى) — صفحة 139
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١٣٩