مصنّف مىگويد :
اين مقاله مردود است زيرا حرفى كه بواسطة علّت وجهتي حذف شده همچون ثابت محسوب ميشود لذا در « هذا قاض » بكسر « ضاد » آنرا قرائت كرده نه با رفع زيرا حذف ياء چون بواسط التقاء ساكنين صورت گرفته لاجرم در تقدير ثبوت است از اينرو نميتوان بآن رفع داد چون ضمّه بر ياء ثقيل است اگرچه ياء در لفظ نبوده وبحسب ظاهر تنوين رفع به ضاد داده شود ، بنابراين در مثال مورد صحبت مىگوئيم چون بين نون « ان » ونون « انا » همزه فاصله شده اگرچه در تقدير باشد ادغام دو نون در يكديگر ممتنع است .
سپس مصنّف گويد :
ومثل همين بحث در آية شريفه : لكنّا هو اللّه ربّى جارى است .
شرح
قوله : ولئن زالتا ان أمسكهما الخ : آية ( 41 ) از سوره فاطر .
تجزيه وتركيب
لام : موطئه ، غير عامله ، مبنى .
ان : شرطيّه ، عامله ، مبنى .
زالتا : فعل ماضي ، تثنيه ، مؤنث ، غائب وضمير تثنيه ضمير فاعلى است كه به آسمان وزمين راجع است ، فعل شرط ، محلا مجزوم مىباشد .
ان : نافيه ، غير عامله ، مبنى .
أمسكهما : فعل ومفعول ، فعل ماضي ، مفرد ، مذكر ، غائب ، از باب افعال متعدي ، معلوم ، جواب براي « ان » محلا مجزوم .
من : زائده .
أحد : فاعل براي « امسك » .
الكلام الغني (شرح فارسى بر باب اول مغنى) (فارسى) — صفحة 140
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١٤٠