1 - مسجد بنىقريظه
پيامبر صلى الله عليه و آله هنگام محاصرهء بنىقريظه ، كه در جنوب شرقى مدينه ، در منطقهء عوالى ساكن بودند ، در مكانى نماز خواندند . « 1 » در مكان نمازِ ايشان مسجدى ساختند كه به سبب اين غزوه ، به بنوقريظه معروف شد . اين مسجد بر اساس پژوهش پژوهشگران جديد مدينه ؛ مانند الياس عبدالغنى و ديگران ، همان مسجدى است كه به اشتباه آن را مسجد فضيخ مىدانند « 2 » مسجد ياد شده در شارع العوالى ، كمى بالاتر از مشربهء امّ ابراهيم در سمت راست كسى است كه به سوى مستشفى الوطنى مىرود . پس از طى مسافت اندكى در داخل كوچه و كنار نخلستان ، به مكان مخروبهء مسجد مىرسيم كه در سال 1380 كاملًا تخريب شده و هيچ اثرى از آن باقى نيست . اين مسجد يك بار در دورهء عثمانى و بار ديگر در دورهء سعودى بازسازى شد . ( تصويرهاى شمارهء 78 - 79 )
2 - مشربهء امّ ابراهيم
ابن زباله و يحيى و ابن شبّه از ابن غسّان و . . . روايت كردهاند كه پيامبرخدا صلى الله عليه و آله در مشربهء امّ ابراهيم نماز گزاردند . در اين مكان ، ماريهء قبطيّه ، همسر گرامى آن حضرت ، ابراهيم را به دنيا آورد . مشربه باغى بوده كه بعضى از مورّخان گفتهاند به ماريه تعلّق داشته است . در حقيقت ، اين محل ، خانهء او بوده است . در كنار مشربهء مورد نظر ، كه در منطقهء « العوالى » و ميان « نخيلات بنىقاسم » ( برادر امام حسن عسكرى عليه السلام ) قرار داشته ، مقبرهء اهالى منطقه نيز بوده است . « 3 » لذا بنا بر قولى نه معتبر ، نجمه خاتون مادر امام رضا عليه السلام در اين مكان دفن شده است .
از مشربهء امّ ابراهيم با عنوان مسجد امّ ابراهيم نيز ياد شده كه تا اواخر دوران عثمانى مورد عنايت كامل بوده ولى در دوران سعودى مورد بىتوجهى قرارگرفته است . مخروبهء
هامش
( 1 ) الياس عبدالغنى ، تاريخ المدينة المنوره ، ص 104
( 2 ) همانجا .
( 3 ) سمهودى ، همان ، ج 3 ، صص 825 و 826