5 . جبل احد / الفَسْح
پيامبر صلى الله عليه و آله نماز ظهر و عصرِ روز نبرد احد را در اين مكان ، كه به كوه چسبيده بود ، اقامه كردند . « 1 » چون صحابه از فرط خستگى به صورت راحت و با فاصله به نماز مىايستادند و فضا را براى ديگر مسلمانان باز نمىكردند ، آيهء فَسح ، در سورهء مجادله « 2 » نازل شد كه خداوند از مسلمانان مىخواست جا را براى ديگران ، جهت اقامهء نماز باز كنند ، لذا از آن هنگام مسلمانان در صفوف خود ، به صورتى بسيار به هم چسبيده و متراكم نماز گزاردند و اين امر براى گروههاى اهل سنت مرسوم و معمول شده است .
بعدها به ياد آن واقعه ، مسجدى ساختند كه به مسجد الفسح يا مسجد جبل احد معروف شد . مكان آن ، كه اكنون جز نيمديوارهاى مخروبه از آن باقى نمانده ، در دامنهء كوه احد ، كنار منازل مسكونى پايهء كوه ، و نزديك غارى است كه پيامبر صلى الله عليه و آله را براى مداواى جراحت خود در آن پنهان ساختند . « 3 » ( تصوير شمارهء 75 )
6 . بنو حارثه
اين مسجد به طايفهء بنو حارثة بن الخزرج متعلق است كه در امتداد « عُرَيض » تا « وادى قناة » در شمال و شرق مدينه ساكن بودهاند . نيروهاى اسلام در مسير غزوهء احد از ميانمنطقهء مسكونىاينقبيله عبوركردهاند وگويندپيامبر صلى الله عليه و آله در اين مكان نماز گزاردهاند . « 4 »
اين مسجد كنار شارع الشهدا ، كمى پايينتر از مسجد شيخان و مستراح بوده و بقاياى قلعهاى متعلّق به عثمانىها نيز در مجاورت آن قرار داشته است . « 5 » اكنون از آنجا به
هامش
( 1 ) . سمهودى ، همان 3 / 848 ؛ الصاعدى و مطر المحمدى ، احد ، الاثار ، المعركه ، التحقيقات ص 29 .
( 2 ) يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا قِيلَ لَكُمْ تَفَسَّحُوا فِي الَمجالِسِ . . . .
( 3 ) ر . ك . به : نقشهء غزوه احد در ص 301 از همين كتاب .
( 4 ) سمهودى ، همان ، ج 3 ، ص 865
( 5 ) ديوار و كنگره قلعهء عثمانىها همچنان پا برجاست و امروزه به پادگان آموزش نظامى تبديل شده است .