است « 1 » . و « 2 » بدين سبب او را خفيف بالاضافه گويند . و طبع او گرم و تر است و منفعت او در كاينات آن « 3 » است كه تخلخل و گشادگى و سبكى « 4 » باز « 5 » ديد آورد .
آب جسمى است بسيط و « 6 » جايگاه طبيعى او آن است كه گرد همهء روى « 7 » زمين برآمده باشد و زير هوا باشد . و « 8 » بدين سبب او را ثقيل بالاضافه گويند . و طبع او سرد و تر است .
و منفعت او در « 9 » كاينات آن است كه ديگر « 10 » اركان به دو « 11 » پذيرندهء نقشها و شكلها شوند .
خاك جسمى است بسيط « 12 » . جايگاه طبيعى او زير ديگر اركان است و « 13 » بدين سبب او را ثقيل مطلق گويند . و منفعت او در كاينات « 14 » استمساك و حفظ اشكال و هيآت است .
دؤم « 15 » : مزاج است و آن كيفيتى است « 16 » كه از تفاعل كيفيات متضاده كه در عناصر منتظم الاجزا « 17 » موجود است ، حادث شود « 18 » و « 19 » باز « 20 » ديد آيد كه « 21 » هر ركنى از اركان ، به صورت اثركنندهاند و به ماده اثر پذيرنده . و هرگاه كه آن « 22 » چهار صورت با يكديگر بكوشند « 23 » و « 24 » قوت هر « 25 » يكى از ايشان « 26 » شكسته شود و « 27 » صورت طبعى « 28 » از ميان « 29 » پديد آيد « 30 » ، آن « 31 » را مزاج گويند و آن نه است ؛ چهار مفرد و چهار مركب . مفرد : گرمى و سردى و « 32 » ترى و خشكى . مركب : گرمى و خشكى ، « 33 » گرمى و ترى ، « 34 » سردى و خشكى « 35 » ، سردى و ترى و يكى معتدل « 36 » .
هامش
( 1 ) . س : - است .
( 2 ) . ل : - و .
( 3 ) . س : - آن .
( 4 ) . س : - سبكى .
( 5 ) . ل : با .
( 6 ) . ل : - و .
( 7 ) . س : - روى .
( 8 ) . ل : - و .
( 9 ) . م : + همه .
( 10 ) . س : - ديگر .
( 11 ) . س : - به دو .
( 12 ) . س : + و .
( 13 ) . ل : - و .
( 14 ) . س : + است .
( 15 ) . م : دوم .
( 16 ) . ل : - است .
( 17 ) . ل : معتصم الاجزا ؛ م : متصعده الاجزا .
( 18 ) . س : عادت نمايد .
( 19 ) . س : - و .
( 20 ) . ل : با .
( 21 ) . م : + و .
( 22 ) . م : - آن .
( 23 ) . س : بكوشد .
( 24 ) . س : + هرگه كه .
( 25 ) . س : قوتى .
( 26 ) . ل : + كه ؛ م : آن .
( 27 ) . س : - و .
( 28 ) . ل و م : طبيعى .
( 29 ) . م : ميانه .
( 30 ) . م : + كه .
( 31 ) . ل : اين .
( 32 ) . س : - و .
( 33 ) . م : + و .
( 34 ) . م : + و .
( 35 ) . م : + و .
( 36 ) . س : - سردى و خشكى ، سردى و ترى و يكى معتدل .