باب پنجم در امراض صدر و ريه و قلب
مشتمل بر نه فصل :
فصل اوّل : در تنگى نفس
از بلغم غليظ مىباشد . علامتش خرخره در سينه و به سرفه « 1 » برآمدن بلغم و تنگى نفس به وقت حركت و اگر سرفه « 2 » و برآمدن بلغم نباشد خوف استسقا بود .
علاجش منضج از زوفا « 3 » و انجير « 4 » و منقّا « 5 » و صعتر « 6 » و باديان « 7 » و ايرسا « 8 » و بيخ سوسن تراشيده « 9 » و تخم خطمى « 10 » و نبات « 11 » سازند و به قى و اسهال تنقيه كنند ؛ و از حرارت دل مىباشد به واسطهء كثرت بخارات . علامتش بزرگى نبض و نفس و تشنگى و سوزش دل .
علاجش فصد باسليق و تسكين حرارت دل به عرق كاسنى و گاو زبان و شيرهء تخم خرفه و شراب صندل و نيلوفر و طلاهايى « 12 » بر اين موجب « 13 » بر دل انداختن : از صندل و گشنيز « 14 » و برگ خرفه و برگ كاسنى ؛ و از استرخاى عضلات سينه و ضعف حرارت غريزى مىباشد . علامتش نرمى نبض است « 15 » و نفس بر مثال كسى زند كه گريسته باشد و تا راست ننشيند و گردن راست ندارد ، نفس برنيارد و اوّل را نفس بكاء « 16 » و دويم را « 17 » نفس
هامش
( 1 ) . س : صرفه .
( 2 ) . س : صرفه .
( 3 ) . س : - زوفا .
( 4 ) . ش ، ف : + ده درم .
( 5 ) . ش ، ف : + ده درم . ؛ منقّا : مويزى كه پاك كرده و دانههاى آن بيرون كرده باشند . و نيز نام قسمى انگور است .
( لغتنامه ) .
( 6 ) . ش ، ف : + پنج درم .
( 7 ) . ش ، ف : + پنج درم .
( 8 ) . ش ، ف : + دو درم .
( 9 ) . س : - زوفا .
( 10 ) . ش ، ف : + ده درم .
( 11 ) . ش ، ف : + ده درم . ؛ منقّا : مويزى كه پاك كرده و دانههاى آن بيرون كرده باشند . و نيز نام قسمى انگور است .
( لغتنامه ) .
( 12 ) . ش : - هايى .
( 13 ) . ش ، ف ، ل : - بر اين موجب .
( 14 ) . ف ، ل : + تر .
( 15 ) . ف ، ل : + تر .
( 16 ) . ش : اوّل نفس را بكامى .
( 17 ) . ش : - را .