علامت آن بيخوابى و وسواس و تيرگى لون « 1 » روى ؛ و نبض فتور « 2 » و سست بود « 3 » ؛ و ترشى طعم دهان و سبزى قاروره « 4 » .
علاج : استفراغ سودا بايد كردن به مطبوخ افتيمون « 5 » و هليلهء سياه « 6 » و جلاب بالنگو « 7 » و نبات بايد دادن و « 8 » غذا نخودآب با « 9 » زيره « 10 » با مرغ يا بىمرغ به حسب قوت .
صداع گرم بىماده : سبب آن « 11 » از حرارت « 12 » آفتاب بود كه بر سر تابد يا نزد « 13 » آتش نشستن .
و علامت آن « 14 » گرمى پوست « 15 » و اعتدال بول بود « 16 » و نزار « 17 » بودن « 18 » و تشنگى بسيار و بيخوابى بود « 19 » و گرانى در سر و چشم « 20 » نبود و ترى بينى و گرانى در وى بود « 21 » .
علاج : تعديل هوا كردن و بر « 22 » جايگاه « 23 » خنك نشستن و جلاب از سكنگبين ساده و عرق گل با برف دادن و صندل و عرق گل « 24 » و سركه بر سر نهادن و مزورهء « 25 » ترش دادن
هامش
( 1 ) . م : رنگ .
( 2 ) . م : فتور نبض .
( 3 ) . م : - و سست بود .
( 4 ) . م : + باشد .
( 5 ) . افتيمون : « لغتى يونانى است به معناى جنون . نباتى است سرخرنگ كه در بهار مىرويد و چون عشقه به دور درخت و اشيا مىپيچد ، برگ آن بسيار ريز و تخم آن از خردل ريزتر . در بيمارىهاى دماغى و دردهاى مفاصل مستعمل است . » ( قانونچه ، ص 91 ، حواشى مترجم ) ؛ « افتيمون به فتح همزه و ضم ميم ، لغت يونانى است به معناى دواء الجنون » ( مخزن الادويه ) .
( 6 ) . م : + و غاريقون .
( 7 ) . بالنگو : يكى از رياحين است كه بادرنجبويه و بادرنبويه و ترنجان هم گفتهاند . در ايران ، عربستان ، اروپا و آفريقاى شمالى مىرويد . رنگش سبز مايل به سفيدى ، برگش بىكنگره و تضريس و تخمش از تخم ريحان باليدهتر . دواى مخصوص امراض سوداوى است . ( لغتنامه ) « بادرنجبويه ؛ بازرنبويه بود و بادرنگبويه گويند و ترنجان و بقلهء اترجيه گويند و به پارسى بالنگو گويند . » ( اختيارات بديعى ، ص 51 ) ؛ حكيم مؤمن را بر اين قول ، اعتراضى است .
( 8 ) . م : - و .
( 9 ) . م : و .
( 10 ) . م : + ماج .
( 11 ) . س : - آن .
( 12 ) . م : + و گرما و .
( 13 ) . م : نزديك .
( 14 ) . م : صداع گرم بىماده .
( 15 ) . م : + سر .
( 16 ) . م : - بود .
( 17 ) . م : براز .
( 18 ) . س : بود .
( 19 ) . م : باشد .
( 20 ) . م : + و روى .
( 21 ) . م : - و ترى . . . بود .
( 22 ) . م : در .
( 23 ) . م : جاى .
( 24 ) . س : - با برف . . . عرق گل .
( 25 ) . م : غذاها .