آمدن « 1 » يا داروهاى قابض بر « 2 » عضوى ضماد كردن يا غبار بر بشره گرد آمدن و مسام « 3 » بسته كردن يا غذاهاى لزج قوى خوردن .
سببهايى « 4 » كه اتساع و فراخى در مجارى با « 5 » ديد آورد ، چهار « 6 » است : اول ضعف قوت ماسكه بود « 7 » يا حركتى قوى از قوت دافعه باشد « 8 » يا دارويى كه اندام را نرم كند « 9 » استعمال كردن يا نفس « 10 » بازكشد « 11 » و به « 12 » خويشتن فروگيرد « 13 » .
سببهايى كه ملاست « 14 » و نرمى با « 15 » ديد آورد ، سه گونه است : يكى استعمال چيزهاى نرم لزج « 16 » چون لعابها و « 17 » كثيرا « 18 » . دوم چيزهاى چرب چون روغن گاو و شير « 19 » . سوم « 20 » شيرينيها « 21 » چون شكر و مويز « 22 » و انجير .
سببهايى « 23 » كه درشتى باز « 24 » ديد آورد ، پنج گونه است : يكى « 25 » غذاهاى مخلّى « 26 » زداينده چون سركه و خردل . دوم « 27 » داروهاى قابض چون خرتوث « 28 » و هليله . سوم « 29 » هواى سرد و داروهاى سرد . چهارم دود و گرد . پنجم غذاى « 30 » غليظ چون « 31 » بلوط و ارزن « 32 » . و اللّه أعلم « 33 » .
هامش
( 1 ) . م : - يا آماسى . . . آمدن .
( 2 ) . م : در .
( 3 ) . م : مشام را .
( 4 ) . م : سببها .
( 5 ) . م : باز .
( 6 ) . م : + گونه .
( 7 ) . م : باشد .
( 8 ) . م : باشند .
( 9 ) . م : كنند .
( 10 ) . م : نقش .
( 11 ) . م : كشيدن .
( 12 ) . م : بر .
( 13 ) . م : رفتن .
( 14 ) . ملاست : نرمى و صافى و هموارى ( لغتنامه ) .
( 15 ) . م : باز .
( 16 ) . م : + كردن .
( 17 ) . ل : - و .
( 18 ) . كثيرا : « صمغ القثاء است » ( اختيارات بديعى ، ص 370 ) ؛ به فتح اول ( ر . ك : مخزن الادويه ) ؛ « صمغى است از گياه گون » ( قانونچه ، ص 197 ، توضيحات مترجم ) . س : - هشتم گشادگى مسام . . . كثيرا .
( 19 ) . م : شتر .
( 20 ) . م : سيوم ؛ س : - شتر سوم .
( 21 ) . س : + خوردن .
( 22 ) . س : ميويز .
( 23 ) . س : سببها .
( 24 ) . ل : با .
( 25 ) . م : اول .
( 26 ) . ل : جابلى .
( 27 ) . س : روم ؛ م : دوم .
( 28 ) . م : خرنوب ؛ خرتوث : توث ، معرّب توت است و خرتوت ، توت بزرگ و دانهدار و بد گويند ( لغتنامه ) ؛ « توت حامض ، معروف است به شامى . . . در وى قبضى بود » ( اختيارات بديعى ، ص 85 ) ؛ هرچند خرنوب ، به ضمّ اول نيز بىمحل نيست ، چرا كه قابض است . ( ر . ك . قانون ، كتاب دوم ، ص 343 ؛ اختيارات بديعى ، ص 140 ) .
( 29 ) . م : سيوم .
( 30 ) . م : غذاهاى .
( 31 ) . ل : همچون .
( 32 ) . س : + و غيره .
( 33 ) . س : - و اللّه اعلم ؛ ل + بالصواب .