شود ؛ يا شكّ در سجود نمايد ، و قيام ركعت ثانى را به عمل آورده ؛ يا مشغول تشهد شود ، اعتبارى به آن شكّ نمىكند .
و هرگاه شكّ در حمد نمايد و داخل سوره شود ، ظاهر اين است كه آن نيز چنين باشد .
و هرگاه شكّ در سوره نمايد ، و داخل قنوت شود ، آن نيز در اين حكم است ؛ بلكه هرگاه داخل تكبير ركوع ، يا تكبير قنوت شود ، دور نيست كه حكم مذكور ، جارى باشد .
و اگر شكّ او در ركعات نماز باشد ، پس اگر شكّ او ، در نماز واجب دو ركعتى ، يا سه ركعتى ، يا در دو ركعت اول نماز چهار ركعتى است ، باعث بطلان نماز مىشود ؛ ليكن بعد از تأمّل ، در حقيقت حال و استقرار شك ؛
و اگر ابتدا شكّ نمود و چون ملاحظه كرد او را ، به خاطرش آمد ، نماز او صحيح است .
و اگر بعد از مدتى به خاطرش آيد كه شكّ را استقرارى به هم رسيده ، نماز او باطل است ( 1 ) * ؛ هر چند از او منافى نماز به عمل نيامده باشد .
و اگر شكّ او در دو ركعت آخر باشد ، پس در آن چند صورت است ، و ما در اين مقام ، اقتصار بر پنج صورت شكّ مشهور مىنماييم ؛ چون آنها بيشتر واقع مىشوند ، و ساير شكوك در غايت ندرت است ، و اهتمام دربارهى آن پنج شكّ بيشتر است ؛ حتى اين كه بعضى از علما معرفت احكام آنها را شرط صحّت نماز مىدانند ، هر چند شكّ در نماز نكند . « 1 »
هامش
( 1 ) * حكم مذكور در صورتى كه مشغول افعال نماز نباشد و سكوت طويل هم نباشد ، مبنى بر احتياط ، خوب است . ( محمّد باقر )
( 1 ) - ر . ك : روض الجنان ، ج 2 ، ص 937 ؛ الحدائق الناضرة ، ج 9 ، ص 244 و در جواهر الكلام اين قول را به عنوان يك احتمال مرجوح نقل مىكنند .