عمر زائر غير محسوب و از جملهء ايام عمر او نبوده باشد بايد كه در اين سه صورت كه ذكر نموديم عمر زائد در ابتداى سفر و در هنگام انشاى زيارت به اتمام رسيده باشد ، و در آن وقت لاجرم وفات نمايد .
و جواب از اين اشكال به چند وجه مىتوان گفت :
اول : آن كه گوئيم : ممكن است كه وقوع اين ثمرهء چهارم كه در اين حديث مذكور است در حق بعضى از زائران باشد ، و همهء ايشان اين حالت نداشته باشند . و توضيح اين جواب موقوف است بر بيان دو مقدمه :
مقدمهء اول آن كه حق تعالى در قرآن فرموده است « لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا الْحُسْنى وَ زِيادَةٌ »
« 1 »
يعنى : از براى آن گروه كه اعمال نيك مىكنند جزاى حسنا هست و زياده .
و در حديث وارد شده است كه مراد از جزاى حسنا بهشت است ، و از زياده آن چيزى كه حق تعالى در دنيا به ايشان عطا مىفرمايد از خيرات و بركات دنيا « 2 » .
و از اينجا است كه علما حكم كلى كردهاند كه هر عبادتى دو ثمره دارد .
اول : ثمرهء اخروى كه غايت عمده آن عبادت است ، و آن
هامش
( 1 ) سورهء يونس : 26 .
( 2 ) تفسير قمى 1 / 311 .