همگان ، نشانهء رأى او هم هست .
2 . راه حدسى ، و آن اين كه انسان با يك رشته مقدمات قطع آور و يقين آفرين ، به قول امام برسد . هر چند با گوش نشنيده و با چشم نديده باشد ؛ مثلًا همگان مىگويند : ماه نور خود را از خورشيد مىگيرد و آن را از حدسيات مىشمارند . حدس در اينجا به معنى گمان نيست ، بلكه به معنى يقين است و انسان با يك رشته تجربيات به يقين مىرسد .
در مورد بحث ، هرگاه علماى شيعه در چند قرن ، بر حكمى اتفاق داشته باشند ، انسان حدس مىزند كه يك دليل قطعى در اختيار آنان بوده و آنان به خاطر آن دليل قطعى كه از امام به آنان رسيده ، فتوا دادهاند . به اين مىگويند اجماع حدسى ؛ يعنى انسان با اينكه نديده و نشنيده ، در پرتو يك رشته محاسبات ، يقين پيدا مىكند ، و هرگز در كاشفيت اجماع ظن و تخمين و استحسان مطرح نيست . اين نوع ادله از آن سلفىهاست كه بر اثر نداشتن نصوص كافى ، مجبورند در احكام شرعى به گمانه زنى و تخمين بپردازند و به قياس و استحسان ، كه هرگز يقين آفرين نيست ، عمل مىكنند .
پاسخ جوان شيعى به پرسشهاى وهابيان — صفحة 339
مساهمون: محمد طبرى
ص٣٣٩